2009/12/15

Dahil Mahalagang Balikan ang Sanaysay ni Renato Constantino

(Hindi naman kailangang tuwing Agosto lang ipakita ang pagmamahal sa wikang pambansa.)

Taong 1966 nang unang malathala ang "The Mis-education of the Filipino" ni Renato Constantino sa Weekly Graphic. Nang taong ding iyon, napabilang ito sa The Filipinos in the Philippines and Other Essays, antolohiya ng mga sanaysay ni Constantino na inimprenta ng Filipino Signatures. Mula noon, naging esensyal na bahagi na ito ng buhay ng mga kabataan sa akademya. Tinalakay sa sanaysay na ito kung paano kinasangkapan ng kolonyalistang Estados Unidos ang edukasyon para sa pang-ekonomiya at politikal na interes nito. Saad pa ni Constantino, "Unfortunately for us, the success of education as a colonial weapon was complete and permanent." Tama ba ang dakilang manunulat sa pagsasabing "complete" at "permanent" ang tagumpay na nakamit ng mga kolonyalistang Amerikano? "Complete" at "permanent" nga ba ang naging epekto at impluwensya ng Estados Unidos sa ating mga Pilipino?

Higit 40 taon ang nakalipas mula nang maisulat ang sanaysay, nananatili pa ring totoo at may basehan ang pahayag ni Constantino. Matingkad na katunayan ang pamamayani ng wikang Ingles (ang wika ng mga kolonyalistang Amerikano) at pagbalewala sa wikang itinakda ng Konstitusyon na maging pambansa, ang Filipino. Sa ilalim ni Gloria Macapagal-Arroyo, ipinatupad ang E.O. 210 na nag-aatas na Ingles ang gagamitin sa pagtuturo ng Ingles, Agham, at Matematika sa elementarya, at ito rin ang gagamiting "primary medium of instruction in all public institutions of learning at the secondary level." Dagdag pa, "as a primary medium of instruction, the percentage of time allotment for learning areas conducted in English language in high school is expected to be not less than 70%..." (Section 10). Katwiran ng rehimeng Macapagal-Arroyo, kailangan at napapanahon ang ganitong kautusan para maihanda ang mga mag-aaral sa pagharap sa "...job opportunites emerging in the new, technology-driven sectors of economy." Sa pamamagitan lamang daw nito mapauunlad ang kakayahan at kagalingan ng mga estudyante at guro, ng mga mamamayan sa pangkalahatan. Makakatulong daw ito para maiangat ang kawawang ekonomiya ng bansa. Kung gayon, isang malaking hadlang sa pag-unlad ng Pilipinas ang wikang pambansa nito at mga katutubong wikang ginagamit ng iba't ibang rehiyon.

Sa kabilang banda, ayon naman kay Renato Constantino, ang ganitong pagkalulong sa impluwensya ng kolonyalistang (mas akma nang sabihing Imperyalistang) Estados Unidos, sa wikang Ingles mismo, ay nagsisilbing "...barrier to democracy." Nagdudulot ito ng hidwa sa pagitan ng mga intelektuwal na bihasa sa paggamit ng Ingles, at ng mga ordinaryong mamamayang Pilipino. Giit ni Constantino, "people don't even think it is their duty to know, or that they are capable of understanding national problems." Halimbawa, ang mga mahahalagang usaping pambansa ay hindi naman tinatalakay sa wikang kinagisnan ng mga Pilipino, o sa wikang pambansa. Ang katatapos na joint session ng Senado at Kongreso halimbawa, na ginanap para pagdebatihan at sana'y pagdesisyunan ang Proclamation No. 1959 (Martial Law sa Maguindanao) ni Gloria Macapagal-Arroyo ay kalakhang nasa Ingles, at hindi sa wikang mas mauunawaan ng nakararaming Pilipino.

Idagdag pa ang pahayag ng National Artist na si Bienvenido Lumbera sa kanyang sanaysay na "Saan Tutungo ang Wikang Filipino Ngayong Binubura Ito ng Globalisasyon." Ayon sa kanya, "produkto ng lipunang Filipino ang wikang pambansa. Nakalangkap dito ang kultura ng mga taong gumamit noon at gumagamit ngayon nito sa kanilang pakikipamuhay...Taglay ng wika ang mga kaisipang minana sa mga ninuno at mga kaisipang pumasok sa lipunan...Hinub0g ang wika ng mga pangyayari sa ating kasaysayan mula pa sa panahong prekolonyal hanggang sa kasalukuyan..." (Filipino at Pagpaplanong Pangwika, Pamela Constantino, ed. 2005). Tunay ngang "barrier to democracy" ang paglalagay sa pedestal sa wika ng mga Imperyalista at pagkalimot sa wikang "hinubog ng kasaysayan." Sa pagtalikod sa wikang pambansa, pilit tayong pinatatalikod ng Imperyalistang Estados Unidos at ng rehimeng sunud-sunuran dito, pinatatalikod tayo sa mga aral na ipinamana ng mga nauna sa kasaysayan. Isa rito ang mga aral na mahuhugot sa mga sanaysay ni Renato Constantino.