2010/02/08

Buwaya sa Cross-section ng Ating Lipunan


Ano ang saysay ng mga buwaya sa lipunan natin?

Nang mahulog mula sa bangka habang nakikipaglaban sa mga kaaway, ang "espiritu ng kanyang Buwaya" ang sumalo at nagligtas kay Bantugen. (1) Ito ang tumulong para magapi ni Bantugen ang mga kalaban. Sa pamamagitan ng malakas na hampas ng buntot, madaling naitumba ng Buwaya ang mga nagtangka sa buhay ng bantog na si Bantugen.

Sa kabilang banda, may paniniwala tayong mga Pilipino kaugnay ng pagluha ng buwaya. Tumutukoy sa kawalan ng sinseridad ng isang tao ang praseng "umiiyak (o hindi umiiyak) ang buwaya."

Samantala, Luha ng Buwaya ang pamagat ng isa sa pinakamahusay na nobela ni Amado V. Hernandez. (2) Sa nobela, "buwaya" ang bansag sa mga panginoong maylupang nagsamantala sa kahinaan at kalagayan ng mga manggagawang bukid sa nobela.

"Buwaya" rin ang tawag natin sa mga pulis na nagsasamantala sa kapangyarihan para mangikil ng mga kawawang motorista. Sila ang mga buwayang unipormado't marunong pumito. Ito ang bansag sa mga nangongotong na pulis dahil sinlaki ng bunganga ng buwaya ang kanilang bulsa at/o dahil singkapal ng balat ng hayop na ito ang kanilang apog.

Sa pintura naman ng kontemporanyong visual artist na si Caloy Gernale (3), ipinakita ang kanyang personal na atake sa kilala nang imahen ng buwaya. Sa pintura niyang may pamagat na "Under the Umbrella Corporation," masining na itinampok ang dominasyon ng iilang maykapangyarihan, ng naghaharing puwersa, na sinisimbulo ng lalaking may malaking katawan at may ulo ng buwaya, sa ilalim ng iisang lipunang ginagalawan natin, na sinisumbulo naman ng kinakalawang na payong. Sa aking palagay, ito ang pahiwatig ng artist, ang mailarawan ang nabubulok na yugto sa ating lipunan.

Itinampok rin ang buwaya sa isa sa mga drawings ni Caloy Gernale na kabilang sa unang zine ko. Ano sa palagay mo ang klase ng buwayang inilalarawan dito? (Nasa itaas.)

Maituturing ngang status symbol ang larawan ng buwaya; agad nating malalamang "may sinasabi" ang isang indibidwal kung may nakaburdang buwaya sa kanyang kamiseta (o bag o sapatos na LaCoste), o kaya, kung nakatatak ang imaheng ito sa suot na rubber slippers (Crocs). At ang pagtangkilik naman sa mga peke o pirated na bersyon ng mga komoditing ito ay sagisag ng kajologan? O bakas ng lumalalang konsumerismo sa ekonomiya at kulturang neoliberal?


Mga Tala

1. Mababasa ang epiko ni Bantugen sa Ang Ating Panitikan nina Isagani Cruz at Soledad Reyes (1984).
2. Amado V. Hernandez, Luha ng Buwaya (Maynila: Ateneo de Manila University Press, 1974).
3. Si Caloy Gernale ay magkakaroon ng 6th one-man exhibit, may pamagat na "Bring Your Own Magnifying Lens" sa Metro Gallery, San Juan, Metro Manila sa May 2010. Abangan.