2013/01/27

Si Orly Marcellana: Magsasakang Aktibista

Introduksyon para sa ikalawang isyu ng Linyang Masa.

Mapintog at malaman ang mga tula ni Ka Orly Marcellana–paano’y dugo ng mga kasama, at ng sariling kabiyak, ang idinilig sa lupang pinagtamnan ng kanyang mga akda.

Mula sa hanay ng maralitang magsasaka si Ka Orly. Bagamat walang pormal na kasanayan, makatas ang kanyang mga tula. Mahabang karanasan sa pakikibakang-masa ang kanyang  pataba.

Sa kanyang “Ako’y Magsasakang Aktibista,” ipinakilala ni Ka Orly ang karaniwang kalagayan ng mga magbubukid sa ilalim ng matagal nang umiiral na pyudal na kaayusan sa Pilipinas.

Maliit pa’y saksi na sa karahasan at pang-aapi
Naitanim na sa puso ang hangaring mapabuti
Magsasakang siyang higit na nakakarami
Ngunit silang dahop at laging naduduhagi

Malinaw ang ironyang isinasalaysay ni Ka Orly–kung sinong lumilikha ng pagkain ay sila pang walang makain. Pero hindi awa sa sariling kalagayan ang ubod ng kanyang poetika, kundi ang marubdob na pagnanais na mabago ang lipunan:

Tinutulungan ang mga magsasakang nadidimolis
Ipinaglalaban ang lupang sa kanila’y ipinagkakait
Nais madagdagan ang presyo ng produktong-bukid
Arawang sahod nama’y maitaas kahit kunti.


Sa hangad na hustisyang panlipunan, alam ni Ka Orly na kaisa ang sambayanan (“Damo at hindi tao ang aking pinapatay“):

Ikulong man nila ang mga lider at dukutin
Paslangin ma’y hindi katapusan ng labanan
Ng rebolusyonaryo at ng salot na pamahalaan
Pagkat milyon na ang namulat at nakikipaglaban

Hindi matitigang ang kilusan, utasin man ng Estado ang buhay ng minamahal (“Ikaw at Ako“):

Masakit ang mawalan ng isang asawa
Mapait ang mawalan ng butihing ina
Marami pang masang sa iyo’y umaasang
Ipagtanggol sila laban sa pasista

Ngunit masakit ang magbulag-bulagan
Lalong masaklap kung ang mata’y kusang piringan...


At kung sakaling sariling buhay man ang ialay, ang bilin ni Ka Orly (“Kung Ako’y Bumagsak“):

Sa aking paglisan ay ipagpatuloy ninyo
Ang gawain maiiwanan ko
Huwag matatakot sa dahas ng Estado
Ialay ang buhay, lakas, at talino.

Sa mga tula ni Ka Orly, malay niyang pinangigibabaw ang pagiging magsasakang aktibista kaysa ang pagmamakata. Mas nananaig ang bigat ng karanasan at talas ng politika kaysa halina ng porma. Kaya naman sa aking palagay, higit na may silbi sa paglikha ng kasaysayan ng bansa ang kanyang mga likha kaysa anumang akda ng sinumang nagpakalunod sa burgis na pamantayan ng pagtula.

Ang mga tula sa koleksyong ito, at higit sa lahat, ang mga aral mula sa mahabang kasaysayan ng pakikibaka ng masang magsasaka, ang pamana sa atin ni Ka Orly.

Mababasa ang mga tula ni Ka Orly Marcellana dito.