Pagbasa sa aking panahon

Hindi tayo titigil sa pagsusulong ng mga pinakabatayang karapatan

2011-12-20T16:51:00.000+08:00

Sa isang inosenteng tweet, hindi sinasadya ng istarlet na ibuking kung anong pinagkakaabalahan ni Pangulong Noynoy Aquino sa panahong inaanod ang mga katawan ng mga biktima ng bagyong Sendong sa Mindanao. Nakakadismayang malamang nasa party ang napakasipag na pangulo sa halip na dapat ay inaabala niya ang kanyang sarili sa pagmomonitor sa pangkalahatang sitwasyon sa katimugang bahagi ng bansa noong mga panahong iyon. Marami ang nagpahayag ng pag-aalala sa ganitong aktitud ng pinuno sa pagharap sa mga problemang nangangailangan ng kagyat na atensyon. Mula sa mga propesor, estudyante, at karaniwang mamamayan ay nakatanggap pa nga ng puna ang magaling na presidente.

Kasunod naman ng ganitong sakuna ang karaniwang reaksyunaryong tugon ng mga nagmamalasakit sa kabababayan. Kaliwa't kanan ang mga tele-marathon ng mga higanteng TV networks. Kung saan-saang bank accounts ng mga charitable institutions at foundations ng mga mayroong 'corporate social responsibility' inaanyayahan ang mga taong magpaabot ng kanilang tulong. May diin pa nga sa pagbibigay ng mga donasyong pinansyal. Iniyayabang ang ganitong gawi sa iba't ibang paraan--sa mainstream media, sa TV, maging sa mga social networking sites tulad ng Twitter. Anila'y maigi nang umaksyon kaysa pumuna. Sa mga tweets pa nga ni Carlos Celdran, iginigiya ang tao sa baluktot na malasakit sa pamamagitan ng pagsasabing "Don't dwell too much on the Noy/PSG party y'all. It's not gonna help CDO and Iligan in the long run. Seriously." May mali at kapuna-puna ba sa komento ni Celdran?

Tama namang tumulong pero bakit tila may mali sa popular na paraan ng pagpapakita ng malasakit sa mamamayan?

Buwan ng paggunita at lalong pagpapatingkad sa pangkalahatang pakikipaglaban para sa Karapatang Pantao ang Disyembre. Hindi ang simpleng paghuhulog ng kaunting pinansyal na tulong sa mga bank accounts, hindi ang pangongolekta ng mga lumang damit at sardinas, at lalong hindi ang pagpapaliban sa paniningil sa ibinotong pangulo ang tunay na makakatulong "in the long run" sa mga mamamayan ng Mindanao (at ng buong bansa). Babalikan natin ang mga iba't ibang porma ng pagtalikod at pagwasak sa mga karapatan--ito ang siyang ugat ng tila walang katapusang paghihirap na dinaranas ng taumbayan. Kung may busilak na malasakit ang isang pinuno ng bansa sa kanyang pinamumunuan, uunahin niya ang paggawa ng mga kongkreto at pangmatagalang paraang makatutulong para maibsan man lamang ang kolektibong kahirapan. Pero maiaasa ba natin ito sa isang pinunong mula sa angkan ng mga Panginoong May-Lupa?

Lupa, sahod, trabaho, edukasyon, mga batayang karapatan--ito ang dahilan kung bakit unti-unti nang nawawalan ng tiwala ang mamamayan sa kasalukuyang kairalang pinaaasa lamang sila sa wala. Ito rin ang dahilan kung bakit patuloy na lumalaban ang mga mamamayan.

Parang mga punong pinuputulan ng ugat at pilit na iniaalis sa kanilang mga lupa ang mga batayang mamamayan. Darating ang panahong raragasang sama-sama, parang mga trosong inaanod ng tubig, ang mga mamamayang matagal nang nawalan ng kumpiyansa sa nabubulok na kairalan.

Hindi pa gasgas ang Sining: Hinggil sa NASAAN? II*

2011-12-07T16:49:00.001+08:00

“It is an oxymoron to say that a counter-insurgency program is respectful of human rights... The ordinary folks, whom the President referred to as his boss, are the victims of Oplan Bayanihan—they were displaced from their homes and communities, harassed, arrested and detained, tortured and killed.” –Marie Hilao-Enriquez, Secretary-General, KARAPATAN

Tikom ang bibig ng kasalukuyang rehimeng US-Aquino sa dumaraming bilang ng paglabag sa karapatang-tao at pampulitikang pamamaslang. Habang pinapuputok ang mga baril na kumikitil sa buhay ng mga naghihirap at pinagkaitan at sa mga nagtatanggol sa kanila, tila nakapasak ang mga earphones (na ginagamit para di maabala sa paglalaro ng PSP) sa tainga ni PNOY—nilulunod ang sarili sa background music ng videogame at nagbibingi-bingihan sa pangkalahatang daing ng mga mamamayan.

Sa pagsisimula pa lamang ng kanyang pamumuno ay agad na pinalaya ang mga sundalong Magdalo sa bisa ng conditional amnesty. Samantalang hindi pinagbigyan ang iginigiit na general, unconditional and omnibus amnesty ng mga bilanggong politikal.

Ipinagpatuloy lamang ni PNOY ang Oplan Bantay Laya ng dating administrasyong US-Arroyo sa pamamagitan ng Oplan Bayanihan, isang enggrandeng planong anti-mamamayan, sumusupil sa karapatang magsalita, magtanong at magtanggol ng mga batayang karapatan. Sa katunayan, nasa 55 na ang bilang ng mga biktima ng pampolitikang pamamaslang. Isa sa kanila si Celito Baccay, lider-manggagawa sa Timog Katagalugan, binaril habang pauwi sa kanilang bahay sa Dasmariñas, Cavite. Sa National Capital Region, mayroong naitalang limang biktima ng pampulitikang pamamaslang. Kabilang na rito si Antonio Homo, isang lider-maralita na tumutol sa demolisyon ng kanilang pamayanan sa Navotas.

Sa ika-63 taon ng paggunita sa Pandaigdigang Deklarasyon ng Karapatang Pantao, matapang na naglunsad ng eksbisyong may pamagat na “NASAAN? II,” ang mga kontemporanyong kabataang manlilikha/artista, sa pangunguna ng UGATLahi Artist Collective. Sa eksibisyong ito, itinatampok ang iba’t ibang obrang sining na tumatalakay sa kasalukuyang katotohanang panlipunan. Pinatutunayan nitong hindi pa gasgas ang kambas at brotsa sa paglalantad ng kolektibong kondisyon at aspirasyon ng mga mamamayang pinangakuang dadalhin sa “tuwid na landas.”

Malinaw na nakaguhit sa kambas ang kainutilan ng pamahalaang US-Aquino sa pagtugon sa mga batayang pangangailangan ng sambayanan—lupa, sahod, trabaho, edukasyon, at karapatan.

Makulay ang mga tauhang gumagalaw sa paboritong video game ni PNOY. Pero higit na matingkad ang katotohanang sinubukang ikuwadro ng mga artista ng bayan sa pamamagitan ng kanilang di matatawarang talino at talento.

May bisa pa ang sining—lalo na sa panahon ng umiigting na panlipunang krisis.

*Tunghayan ang mga likhang-sining na kalahok sa NASAAN? II, We Are We Are ArtSpace sa Anonas Extension, QC.

About "Social Animals," Caloy Gernale's 8th one-man exhibit

2011-11-24T13:59:00.002+08:00

“Works of literature & art, as ideological forms, are products of the reflection in the human brain of the life of a given society.”
-Mao Tse Tung

As always, Carlo “Caloy” Gernale will be integrating his airbrushing expertise in depicting today’s social realities. In his 8th one-man art exhibition entitled Social Animals, Gernale bares the “products of his reflections” of the recurring collective predicament of both dominant and marginalized classes in society. He will be employing images of various familiar animals to signify not only the characteristics, but more importantly, the consensual ideology, desire, and ambition of each class in the existing social order.

Animals as a metaphor have long been utilized by many artists and writers to describe the social behavior of human beings. Plato defined man as a social animal. Aesop maximized the metaphorical power of the image of animals to teach valuable human lessons. In the Bible, animals appear in numerous parables. Even in pre-colonial Filipino literature, animals played a significant role in shaping both the individual “weltanschauung” (worldview) and the collective way of life of many ethnic tribes in the country.

One of Gernales’s works tentatively entitled “The Ruling Class” showcases predatory creatures (American bald eagle, rhinoceros, great white shark, crocodile, etc.) that imply the values of the dominant class. Another one with “Peasant Movement” as its working title shows farm animals (carabao, toads, rats, etc.) armed with bolos and hammer, against a silhouette of neocolonial enclaves of factories. Each work is intended not only to expose (as many artists have already done) but to evaluate the social order.

Gernale will be placing his artistic reflections on 5 egg-shaped canvases (dimensions: 36” x 48”). The shape of the canvas would already serve as a metaphor that should initially bring figurative meaning to the viewer. The egg-shaped canvas is a cross-reference to one of Salvador Dali’s eminent works which depicted an egg-shaped world to signify the bringing of a new life, or “a new world order” as many critics have put it.

However, in Gernale’s Social Animals, the image of the egg is intentionally meant to signify a dialectical-materialist worldview—dialectical because Gernale’s works are aimed at vividly describing the 2 classes in Philippine society, the dominant class and the marginalized class; materialist because each image on each painting is based on the material and historical roles the peasant movement, the working class, the petty-bourgeoisie, the special minority (indigenous peoples, women, and fisher-folks) and the ruling class have played in society.

Caloy Gernale's "Social Animals" exhibit will open
on 27 November 2011 at Nineveh ArtSpace in Laguna.

PR: Sigaw ng mga magbubukid sa Timog Katagalugan: “OCCUPY CALAMBA!”

2011-10-20T03:33:00.000+08:00

PRESS RELEASE
20 October 2011
3PM

Sigaw ng mga magbubukid sa Timog Katagalugan: “OCCUPY CALAMBA!”
Mga Magsasaka ng Timog Katagalugan, tumugon sa panawagang “Occupy Mendiola” ng Kilusang Magbubukid ng Pilipinas

Bilang tugon sa malawak na panawagan ng Kilusang Magbubukid ng Pilipinas (KMP) na “occupy Mendiola,” sumentro ang halos isang libong magbubukid, kasama ang iba pang sumusuportang sektor, sa pangunguna ng Katipunan ng Samahang Magbubukid sa Timog Katagalugan (KASAMA-TK) sa Crossing, Calamba para ipakita ang matinding pagkontra sa anti-magsasakang rehimeng US-Aquino.

Inokupa ng mga magbubukid sa pamumuno ng KASAMA-TK ang mga matataong lugar sa Crossing, Calamba kung saan naganap ang maiksing programa. Nagpahayag ng kani-kanilang mensahe ng pakikiisa at pagsuporta sa laban ng mga magsasaka ang iba’t ibang lider-masa.

Partikular na tinututulan ng KASAMA-TK ang 20-taong Project CALABARZON na naglalayong i-convert ang mga lupang sakahan para maging mga economic processing zone. Magreresulta ito sa pagtatanggal ng mga lupang sakahang pangunahing ikinabubuhay ng pinakamalawak na mamamayang bumubuo sa 75% ng populasyon ng lipunan—ang mga magbubukid.

Sa ilalim ng asyenderong rehimeng US-Aquino, lalong lumalala ang sitwasyon ng mga kawawang magbubukid. Lumalakas ang loob ng mga katulad ni PNOY na mga asyendero sa pagkamkam ng mga lupa. Ilan lamang sa mga tampok ang kaso ng mga magsasakang pinalayas sa Hacienda Yulo sa Laguna, Hacienda Looc sa Batangas, at Lupaing Ramos sa Cavite.
Kasabay ng programa, nagsagawa rin ng Fact Finding Mission sa Hacienda Yulo sa Canlubang, Laguna dahil sa ilegal na pagpuputol ng puno na diumano’y parte ng proyekto ng Pamilya Ayala at Pamilya Villar sa pagpapalit-gamit ng lupain.
Sa plaza ng Sta. Rosa, Laguna magkakaroon ng gabi ng pagkakaisa bandang alas-7 ng gabi.

Maglulundo ang isang linggong protestang magsasaka sa isang pangkulturang parangal kinabukasan, ika-21 ng Oktubre, sa kinikilalang ‘peasant war hero’ na si Gregorio “Ka Roger” Rosal sa UP Amphiteater, Diliman, Quezon City kung saan magtitipun-tipon ang pinakamalalaking orgaisasyon ng mga progresibong magsasaka sa buong Pilipinas.#

Bakit laging politikal ang mga editorial cartoon?

2011-09-26T09:52:00.039+08:00

Ano ang editorial cartoon at bakit ito politikal?

Borlongan

Ayon sa panayam na binigkas ni Ding Loguibis sa mga mag-aaral ng Polytechnic University of the Philippines-College of Communication noong Hulyo 2009, ang editorial cartoon ay “isang ilustrasyon o comic strip na naglalaman ng opisyal na posisyon ng buong editorial board. Maaaring maging imahe[n] ito ng nakasulat na editorial, o kaya’y maaari itong maging isang hiwalay na editorial na tumatalakay sa iba pang usaping panlipunan.”

Posisyon o tindig hinggil sa isang mahalagang isyung panlipunan ang tinutukoy dito. Samakatuwid, ang editorial cartoon ay naglalaman, hindi ng personal/indibidwalistang opinyon ng kartunista (o journalist), kundi ng kolektibong pananaw ng editorial board hinggil sa isang paksa. Itimo rin sa isip na ang kartunista ay isang journalist na mayroong tungkuling magbigay-hugis sa boses ng malawak na mamamayan. Naisasakatuparan niya ang tungkuling ito sa pamamagitan ng paglikha ng editorial cartoon.

Nakaangkla sa batayang karapatan sa impormasyon (“right of the people to know”) ang paglikha ng editorial cartoon (Loguibis, 2009). Ibig sabihin, ang editorial cartoon ay hindi isang biswal na representasyon lamang ng napagkasunduang tindig. Ang editorial cartoon ay may kakayahan ding magbigay ng impormasyong makakatulong sa paghuhubog ng opinyon at kamalayan ng publiko. At dahil biswal, madali nitong napupukaw ang atensyon ng mambabasa at madali rin itong nauunawaan ng mambabasa.

Makapangyarihan ang editorial cartoon at ito’y diyalektikal. May kakayahan itong ihugis ang kamalayan ng mamamayan batay sa kahingian ng uring nagsasamantala at para sa pagpapanatili ng kasalukuyang kairalang pinakikinabangan ng uring ito. Sa kabilang banda’y may kakayahan din itong imulat at ipaunawa sa sambayanan ang tunay nilang kalagayan. May kakayahan itong mag-ahita at nakatutulong din sa pagpapalakas ng diwang mapanlaban ng mga mamamayan.

Gernale

Sa proseso ng panlipunang pagbabago, malaki ang nagiging ambag ng editorial cartoon. At kasaysayan ang makapagpapatunay nito. Sa mga editorial cartoon na nalikha noong panahon ng Batas Militar, halimbawa, karaniwan nang nagsisilbing repleksyon ng pampolitika at pang-ekonomiyang kondisyon ang mga ito. Pero bago pa man maipataw ang Batas Militar, ang kasaysayan ng Pilipinas ay dumanas na ng tatlong mahahalagang yugtong may kinalaman sa editorial cartoon bilang “protest/revolutionary art” (Guillermo, 2001). Ang una ay noong panahon ng Unang Kilusang Propaganda at ng Rebolusyong 1896. Binitbit ng mga Propagandista, (lalo’t higit ng mga akda nina Bonifacio at Jacinto) ang mga isyung tumuturol sa nagkakaisang layunin ng bayang Pilipinas—ang makalaya mula sa 300 daang-taong pagkakagapos sa kleriko-pasistang mananakop na Kastila.

Ang ikalawang yugto ay naganap sa panahon ng Kolonyalismong Amerikano hanggang noong 1940’s. Anti-imperyalista ang popular na paksa ng mga likhang sining, partikular sa mga dula (zarzuela at drama simbolicos), maging sa mga akdang pampanitikan (Guillermo, 2001). Bagamat kasamang kinasangkapan ng naghaharing pwersa ng bagong kolonyalistang Amerikano ang mga alagad ng sining-biswal para unti-unti at sistematikong gawing kolonyal ang kultura’t kamalayan ng mga Pilipino (pangitang-pangita ito sa mga pintura ni Amorsolo at ng kanyang mga kakontemporanyo; sa kanyang mga gawa, madalas na itinatanghal ang “masayang” sitwasyon ng mga magsasaka).

At ikatlong yugto’y tumutukoy naman sa panahong katatapos pa lamang ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Ayon kay Guillermo (2001), “this period saw the rise of labor unionism and the mass mobilization of workers to struggle for their rights.” Sa panitikan at sining-biswal, ito rin ang panahong sumibol ang “social realism” na siyang ubod naman ng editorial cartoon.

Isa sa pinakamatitingkad na yugtong pangkasaysayan ng editorial cartoon (at social realism na rin) ang panahon ng Batas Militar. Naging makapangyarihan at epektibong instrumento ang editorial cartoon (at ang sining-biswal sa pangkalahatan) sa paglalantad ng tunay na kondisyon ng bansa sa ilalim ng batas na bakal. Sa katunayan, “the Nagkakaisang Progresibong Artista at Arkitekto ‘71 was reorganized as NPAA ‘72 to adapt to the conditions consisted of paintings, the NPAA ‘72 made a more active effort to work in popular forms, such as posters, comics, and cartoons for people’s publications. They aimed for greater visual impact and wider accessibility in art that supplemented propaganda calls related to current issues” (Guillermo, 2001).

Sinikil ni Marcos ang maraming mga pahayagan, gayonman, lalong naging aktibo ang mga kartunista’t artista ng bayan sa paglikha at paglalathala ng kanilang mga editorial cartoon na pumapaksa at nagbibigay ng kongkretong imahen sa malawak na represyong politikal na naganap sa panahong ito.

Sa kasalukuyan ay mayroong tinatawag na Ikalawang Kilusang Propaganda o ang pagpapatuloy ng Unang Kilusang Propaganda at Rebolusyong Pilipino. Matagumpay na napalayas ng mga naunang rebolusyonaryo ang mga Kolonyalistang Kastila. Ngunit agad na humalili ang mga Kolonyalistang Amerikanong nakinabang sa yaman ng ating bansa at patuloy na nagpapasasa sa ilalim ng mapanlinlang na mga neoliberal na patakarang pang-ekonomiyang kilala natin ngayon sa bansag na “globalisasyon” (basahin: imperyalismo). Sa ganitong kondisyon, tungkulin ng kartunista na ipakita ang hindi ipinapakita sa/ng telebisyon at iba pang popular na midya. Tungkulin ng kartunistang ilantad ang tunay na kalagayan ng bansa sa pamamagitan ng mga dibuhong nagpapakita/nagpapahayag ng mga partikularidad ng kasalukuyang kairalan. (Halimbawa, education budget cut.)

Ang kartunista ay dapat na magpalalim pa ng kanyang kaalaman hinggil sa kasaysayan (naganap na at kagaganap pa lamang na kasaysayan) ng bansa. Dapat din niyang armasan ang kanyang sarili ng matalas at makabayang ideolohiyang makakatulong sa kanyang pagsusuri. Sapagkat ang kanyang dibuho ay dapat na naglalaman ng kanyang obhetibong pagsusuri sa lipunan. Ang obhetibong pagbasa sa lipunan ay matatamo sa pamamagitan ng paglubog sa publiko, sa masang mambabasa, sa masang pinaglilingkuran ng mga kartunista.

Paano ba gumawa ng editorial cartoon?

Para maging epektibo ang dibuhong lilikhain, alamin muna ang mga obhetibong kalagayan ng uri o kolektibong kinabibilangan. Kung ang paksa, halimbawa, ay may kinalaman sa isyung kinaharap ng mga estudyante, ang kartunista’y dapat na lumubog sa kolektibong karanasan ng mga estudyante. Dapat lang na ang kartunista ay mulat din sa kalagayan ng kanyang mga mambabasa. Ito ay magagawa kung hindi inihihiwalay ng kartunista ang kanyang sarili (o ginagawang detached ang sarili) mula sa uring kanyang pinagmumulan.

Kinakalap ng kartunista ang mga hilaw at kolektibo ngunit hiwa-hiwalay na mga karanasan ng mamamayan. Sinusuri at inoorganisa niya ito sa paraang madali itong mauunawaan ng kanyang mga mambabasa (ng masa). Ang paraan ng kanyang pag-oorganisa ay nakabatay sa antas ng kamulatan ng mga mambabasa/masa. Kaya’t sabay niyang dapat na pinatatalas din ang kamalayan ng mga mambabasa/masa habang pinauunlad naman niya ang kanyang napiling midyum/instrumento. Linyang masa ang tawag dito.

likha ng mga Russian cartoonist

Wika nga ni Mao: “Works of literature and art, as ideological forms, are products of the reflection in the human brain of the life of a given society…The life of the people is always a mine of the raw materials for literature and art, materials in their natural form, materials that are crude, but most vital, rich and fundamental…they provide literature and art with an inexhaustible source, their only source.” Ang buhay at karanasan ng masa ang nagsisilbing balong pinagkukunan ng ideya ng kartunista. Pero kailangan niyang tipunin at pinuhin ang mga ideyang ito para lubos na tumagos sa pandama at pang-unawa ng mambabasa/masa.

Hindi kinakailangang maging napakagaling sa pagguhit para makagawa ng editorial cartoon. Ang kailangan ay kakayahan sa masining na pagpepresenta sa napiling isyu o paksa. Gawing eksaherado ang hitsura ng mga imahen. Gumamit ng mga hayop o bagay na maaaring sumisimbolo sa ideyang gustong ipahiwatig. Ang susi dito ay kung paano gagawing kongkreto ang isang cerebral na ideya para mapukaw ang damdamin at kaisipan ng mambabasa/masa.

mula sa Pinoy Weekly

Dapat ring alalahanin ng kartunista ang mag-edit (ayon kay Loguibis, 2009). Tanggalin ang mga bagay na nakasasabagabl sa malinaw na pagsasabi ng mensahe sa mambabasa/masa. Gawing simple ang ilustrasyon. At higit sa lahat, “tanungin ang sarili kung ano ang posibleng reaksyon ng pinatutungkulan” (Loguibis, 2009). Lagi ring isaalang-alang ang pagpapaibabaw sa kapakanan at interes ng mambabasa/masa. Kung magtatagumpay ang kartunista sa gawaing ito, magsisilbing isang malakas na sipa sa naghaharing puwersa ang kanyang tinta at drawing.

Mga sanggunian

Guillermo, Alice. 2001. Protest/Revolutionary Art in the Philippines 1970-1990. Lungsod Quezon: University of the Philippines Press.

Kartilya Political Journal: Ang Tungkulin ng Ikalawang Kilusang Propaganda. Setyembre 2010. College Editors Guild of the Philippines.

Loguibis, Ding. 2009. “Gearing Towards a New Beginning: Cartooning in Journalism.” Panayam na binigkas sa PUP College of Communication.

Pag-uwi sa Lupang Ramos

2011-08-17T11:19:00.004+08:00

Kung makakausap ko si Nanay, sasabihin ko sa kanya: "Huwag kang mag-alala, mabuti ang aking lagay. Maraming akong pwedeng tawaging Nanay. Maraming nanay nag-aalaga sa akin. Naroon sila sa Lupang Ramos."

Nung isang Sabado ay bumalik kami ni Caloy Gernale, isang visual artist, sa Lupang Ramos, isa sa natitirang lupang sakahan sa lalawigan ng Cavite. Dumalaw kami roon para maghatid ng regalo--isang painting na may pamagat na "Pasan" (2011, acrylic lacquer on canvas, naunang ineksibit sa Vargas Museum). Nakapinta sa painting na ito ang imahen ng maralitang magsasakang may sunong na sako ng tubo, nakasalabit sa pagitan ng mga tubo ang laso na kulay dilaw at may bahid ng dugo, tambutso ng pabrika, at likong kalsada. Sa pagbuhat, tila hirap na hirap ang pawisang magsasaka. Ipinahihiwatig ng painting ang hirap na dinaranas ng uring anakpawis sa ilalim ng panginoong maylupa at ngayo'y pangulo ng Pilipinas na si Aquino.

Nakita ko uli ang mga Nanay at Tatay ko sa Lupang Ramos, mga matatandang lider-magsasaka sa Lupang Ramos. Medyo nanibago ako sa hitsura ng Lupang Ramos--noong huli akong pumunta doon ay mainit ang panahon, maalikabok ang tuyong lupa at bakante ang tubuhan/maisan/palayang kagagapas lamang. Ngayo'y maputik ang taas-babang daan, matingkad ang kulay ng lupa gayon rin ang kulay ng nagtataasang mga mais at tubo. Kuwento ng kanilang pangulong si Tatay Dolen, sa Lunes e aanihin na raw ang mga tubo. Ang mga mais ay puti na kaya't maaari na ring anihin.

Bukod sa banta ng pagpapalita-gamit ng lupa (land use conversion) at pangangamkam, may dagdag at kaugnay pang suliraning kinakaharap ang mga taga-Lupang Ramos. Napaliligiran ng mga pabrika, bukod pa sa mga golf course at shopping mall ang Lupang Ramos sa Dasmarinas, Cavite. Banta sa kaligtasan ng mga pananim at lalo na ng mga residente ay ang epektong dulot ng mga itinatambak ng toxic waste mula sa mga pabrika (sa loob at labas ng Cavite). Sa katunayan, napabalita pa nga sa telebisyon ang dram-dram na mga toxic na basurang basta na lamang iniwan sa bakanteng loteng malapit sa mga residente at mga taniman. Kung di matutugunan ay maaaring makontamina ang tubig sa ilog na siyang pinagkukunan ng inumin at pinagmumulan din ng patubig para sa mga pananim.

Higit sa problemang pangkalikasan na kinakaharap ng mga magbubukid ay ang matagal na panahon nang pagsasamantala sa ilalim ng malakolonyal at malapyudal na sistemang panlipunan. Pinapayagan ng pamahalaang magmay-ari ng lupa ang mga dayuhang korporasyon. Ang mga lupang sakahang kinakamkam ng mga lokal na panginoong maylupa at mga dayuhang kapitalista ay ginagawang subdivision, libangang pangmayaman (halimbawa nga, golf course), mall, at pabrika. Kakarampot ang kinikita ng mga lumilikha ng pagkain ng sambayanan dahil pinahihintulutan ng pamahalaan na makapasok ang mga dayuhang produktong agrikultural sa napakamurang taripa. Bukod dito'y laganap pa rin ang pyudal na pagsasamantala.

Dahil wala nang masaka, ang mga kabataan, ang mga anak ng magsasaka'y napipilitang mamasukan bilang tagapayong sa mga golf course o kaya'y manggagawa sa pabrika. Mas mababa pa sa minimum wage na PhP315.00 (sa Cavite) ang natatanggap ng mga manggagawa. Ang iba'y napipilitang lumuwas pa-Maynila para doon magbaka-sakali, mamasukan bilang kargador o kaya'y katulong sa mga maliliit na restawran.

Hindi iba ang nararanasan ng mga taga-Lupang Ramos sa nararanasan ng iba pang mga magbubukid sa iba pang panig ng bansa (gaya sa Hacienda Luisita sa Tarlac, o sa Hacienda Yulo sa Laguna). Tunay na repormang agraryo at hindi CARP o CARPER ang solusyon sa kanilang suliranin.

Patuloy na lumalaban ang mga taga-Lupang Ramos. At sa susunod na babalik kami ni Caloy, hindi na magbubukid na nahihirapan ang nakalarawan sa painting na aming dadalhin, kundi mga magsasakang kolektibong lumalaban.

Matagal na akong hindi umuuwi sa bahay ng mga magulang ko, mahigit isang taon na. Madalang na rin akong dumadalaw kay Nanay. Nung isang bes na binisita ko siya, may himig-pagtatampo niyang sinabi sa akin, "Naaalala mo lang yata ako kapag manghihiram ka ng pera." Hindi ako umimik, tumawa lang nang bahagya. Malakas ang loob kong mangutang pero wala akong lakas ng loob na ipaliwanag o ilarawan sa kanila kung bakit hindi na ako babalik.

Cool pa ba maging makabayan?

2011-07-09T20:14:00.001+08:00

Tinanong ko sa mga estudyante ko kung cool o astig pa ba maging makabayan sa kasalukuyang panahon. Paano ba maging makabayan sa panahon ng globalisasyon? Pero bago ito, ano ba muna ang ibig sabihin ng pagiging makabayan? Sapat na ba ang pagsusuot ng mga damit na may nakatatak na "Proud to be Pinoy!" at pakikinig sa musika ni Francis M. para maipakita ang pagiging makabayan sa kasalukuyang panahon? Ito na ba ang depinisyon ng pagkamakabayan?

Si Jose Rizal daw ang unang pumapasok sa isip ng mga estudyante ko kapag naririnig ang salitang makabayan. Siguro daw, noong panahon ni Rizal ay cool maging makabayan. Pero noon 'yon. Hindi na raw ngayon. Isang makalumang ideya raw ang pagiging makabayan. Para sa kanila, mahirap isiping o i-imagine na magkasama sa iisang lunan at panahon ang pagiging "moderno" (sa kanilang pagpapakahulugan, ang pagiging moderno ay tumutukoy sa paggamit ng iba't ibang porma at produkto ng mga bagong teknolohiya gaya ng cellphone, MP3 player, internet, atbp.) at pagiging makabayan.

Sa panahon ng globalisasyon, ang pagiging makabayan daw (gaya ng nabanggit na nina Bienvenido Lumbera at Wilfrido Villacorta) ay pinaniniwalaang kailangang iwaksi nang sa gayon ay maging maunlad ang mga mamamayan at ang bayan. Sa madaling salita, hadlang sa pagiging matagumpay ng sambayanan. Ang kailangan ay maging "globally competitive" at isang malaking pader na dapat tibagin ang pagkamakabayan para maging ganap na "mamamayan ng daigdig" ang mga Pilipino. Itong baluktot na paniniwalang ito na pinaiiral ng naghaharing pwersa sa lipunang Pilipino ang dahilan kung bakit para sa mga kabataan ay tila wala nang saysay maging makabayan.

Ano ba ang ibig sabihin ng pagkamakabayan?

Sa panahon nina Rizal at ng Unang Kilusang Propaganda, malinaw na ang "maykapangyarihan" ay ang kolonyalistang Espanyol at patriyarkal/pyudal na paghahari ng Simbahang Katoliko. Malinaw na ang mga ito ang siyang tinutuligsa ni Rizal sa kanyang mga nobela. Makabayan si Rizal dahil sa kanyang mga nobela ay ibinunyag niya ang mapagsamantalang katangian ng naghaharing uri. Isang propagandang naglingkod sa interes ng mas nakararami ang ginawa ni Rizal at ng iba pang intelektwal. Kasabay nito ay inorganisa at inarmasan naman ng mga mamamayan ang kanilang mga sarili at sama-samang kumilos laban sa uring mapagsamantala. Kaya't tunay na makabayan din silang maituturing dahil ipinagtanggol nila ang kanilang lupa, buhay, at karapatan mula sa gahum ng kolonisador at ng Simbahan. Samakatuwid, cool at astig maging makabayan lalo na sa panahong ito.

Sa kasalukuyang panahon ay may nagbago ba? Mula nang dumating ang Imperyalistang US at magtatag ito ng papet na pamahalaan para ganap na makontrol ang ekonomya, politika, at kultura, ang kondisyon ng lipunang Pilipino ay hindi nagbago at sa halip ay lalo pa ngang lumala. Sa kumunoy ng krisis na nararanasan ng Imperyalistang US ay pilit nitong hinihila papunta sa ilalim ang neo-kolonyang Pilipinas. Habang lalong umiigting ang krisis ay tumitingkad naman ang diwang palaban ng mga Pilipino, gaya ng ipinakita ng mga Pilipino lumaban sa mananakop na Kastila. Ito ang panahong dumarami ang hanay ng mga rebolusyonaryo, mga tunay na makabayang lumalaban para makamit at ipagtanggol ang soberanya ng bansa, para sa tunay na repormang agraryo, para agawin ang sentro ng kapangyarihang pampulitika. At para paralisahin, i-neutralize, kundi man tuluyang supilin ang diwang makabayan ng mga Pilipino, pinalalabnaw ng Imperyalistang US, katuwang ang mga burukrata kapitalista at mga panginoong maylupa, ang konsepto ng pagiging makabayan. Pinaniniwala nila na sa pamamagitan ng pagtangkilik sa mga produktong "nagpapahayag" ng pagka-Pilipino ay maipapakita ang pagiging makabayan (halimbawa, pagsusuot ng jacket na parang bandila ng Pilipinas na mula sa Nike o Adidas, o kaya'y ang pagsusuot ng t-shirt na may nakalagay na "Pinoy ako!" mula sa Bench, o ang pagsuporta kay Manny Pacquiao sa tuwing siya ay may laban, atbp.). Sa ganitong paraan ay nakikinabang pa ang mga naghaharing uri sa klase ng pagkamakabayang ibinabandera nila sa pamamagitan ng fashion industry at mass media.

Dapat lang na magkaroon ng at linangin pa ang diwang makabayan ng mga kabataan. Hindi ito natatapos sa pa-cool-cool lamang. Mayroon itong kaakibat na malaking responsibilidad at malalim na sensibilidad. Pwede kang magsuot ng t-shirt na nagsasabing "Ang mamatay nang dahil sa 'yo," pero hindi nito mababago ang lipunan.

Kapag nandito ang mga dayuhang turista, tayo ang nag-a-adjust?

2011-06-25T16:18:00.003+08:00

Tinanong ako ng estudyante kanina sa klase, "Bakit po kapag tayong mga Pilipino ang pumupunta sa ibang bansa, halimbawa sa US, pinag-aaralan natin ang wika nila, pero kapag naman sila[ng mga Amerikano at iba pang dayuhang turista] ang bumibisita sa bansa natin, wika pa rin nila ang ginagamit natin?"

Napakahusay ng tanong lalo na kung isasaalang-alang na unang araw pa lamang ito ng klase at hindi pa nga namin pormal na sinisimulan ang semestre. Dapat sana'y ako ang magtatanong ng ganoon sa mga estudyante pero naunahan ako ng isa sa kanila. Masarap sagutin ang tanong niya--bakit nga ba tayo ang umaangkop sa wikang ginagamit ng mga turista, di-magkadaugaga ang mga dila natin sa pagbigkas ng "How do you find the Philippines? We hope you enjoy your stay here. Thank you, come again!" Hindi nababahala ang mga turista na maliligaw o maloloko sila dito dahil una, pinagmamalaki ng estado na Pilipinas ang pangunahang bansa sa Asya na gumagamit ng Ingles; at ikalawa, kilala raw ang mga Pilipino sa pagiging "hospitable."

Pinasagot ko ang tanong sa isa pang estudyante, ang sabi niya: "Siguro po, kaya ganoon ay dahil kolonyal mag-isip ang mga Pilipino." Tama naman, may malalang kaisipang kolonyal nga tayong mga Pilipino pero hindi tamang isisi sa mga Pilipino kung bakit kolonyal tayo mag-isip. (Hindi rin kasalanan ng mga mamamayang Amerikanong bumibista bilang turista dito sa bansa natin kung bakit sa halip na sila ay tayong mga tagarito ang umaangkop sa pangangailangang pangkomunikasyon/pangwika nila.)

Sa puntong ito, balikan natin ang kasaysayan. Maaalalang nasa kasibulan ng kanyang pagpasok sa monopolyo kapitalismo ang Estados Unidos (EU) at sa panahong ito ay nagpapalawak na ito ng teritoryong maaaring paglagakan ng sobrang produkto at pagkunan ng murang lakas-paggawa at hilaw na materyales. Ito ang panahong naging direktang kolonya ng EU ang bansang Pilipinas. Ang napakagandang lokasyon ng Pilipinas ay makakatulong sa monokapitalistang EU na makapagpalawak pa ng impluwensya sa Asya. Kontra-rebolusyonaryong dahas at panlilinlang ang ginamit ng monokapitalistang EU para salakayin at sakupin ang bayan natin. Ang pagdating ng mga bagong kolonisador ay nangangahulugan ng pagtatag at pagpapanatili ng kolonyal at malapyudal na katangian ng ekonomya sa Pilipinas. Sa ilalim ng tuwirang panghahari ng bagong mananakop, pinanatiling atrasado ang pagsasaka sa kanayunan.

Dahil sa papalakas na rebolusyonaryong pwersa sa Pilipinas at sa iba pang panig ng mundo (halimbawa, sa Cuba at Vietnam), napilitan ang monokapitalistang EU na lubayan ang direktang pamamahala sa mga kolonya nito at sa halip ay idelolonisa (dekolonisasyon) ang mga bansang sakop sa pamamagitan ng pagtatag ng mga papet na gobyerno. Kaya't ang Pilipinas ay naging neokolonya o di-tuwirang kolonya ng monokapitalistang EU. Nagpatuloy ang pagpasok ng sobra-sobrang kapital sa bansa at pinalobo naman ang reserbang hukbo ng lakas-paggawa.

Kung sino ang kumokontrol sa base (ekonomiya) ay siya ring nakapagtatakda at nagiging mapagpasya sa superstructure (politika at kultura). Nagpatalo ang pamunuang Aguinaldo sa kanilang mga burges na tendensya ng mahikayat silang "makipagtulungan" sa kolonisador na Amerikano kapalit ng "awtonomya." Sa ganitong paraan ay nagkaroon ng signipikanteng impluwensya ang monokapitalistang EU sa politika. Sa panahon naman ng dekolonisasyon, naseguro ng imperyalista ang kanilang kontrol sa bansa sa pamamagitan ng pagtatatag ng pamahalaang Komonwelt.

Matatandaan ding sa ilalim ng kolonyalismong Amerikano, kinakitaan ng kasigasigan ang mga mananakop sa pagpapalaganap ng wikang Ingles at kaisipang kolonyal. Naisagawa ito sa pamamagitan ng pagtatag ng pampublikong sistema ng edukasyong nagtataguyod ng kaisipang paborable sa mga kahingiang pang-ekonomya ng imperyalistang bansa. “Mahinahong pagpapasuko” ang tawag ni Bienvenido Lumbera dito. Ang maka-Kanlurang oryentasyon at pananaw ay bunga ng matagal na panahong paghubog ng imperyalistang EU sa kulturang Pilipino.

Hinubog ng imperyalistang Estados Unidos ang dilang Pilipino ayon sa pangangailangan nito. Sa panahon ng nabubulok na yugto ng kapitalismo, malinaw na kailangan ng EU ang mga manggagawang “madaling makakaintindi” sa mga patakaran nila. Kaya nga sa kasalukuyang panahon, ipinangangalandakan, sa pamamagitan ng mga higher education institutions, ng CHEd, DepEd (sa pamamagitan ng K+12) at TESDA, ang paniniwalang dapat maging “globally competitive” ang mga kabataan, ang susunod na henerasyong dadagdag sa reserbang hukbo ng lakas-paggawa. Bukambibig ng mga eskwelahan ang pagiging “globally competitive” habang ibinabandera ang iba’t ibang kursong batay sa “pangangailangan” ng global market (nursing, caregiving, information technology, hospitality management, tourism management, atbpang kahalintulad na kurso). Sa kasalukuyang kairalan, pinaniniwala ang mga kabataang Pilipino na ang daan tungo sa pagiging “globally competitive” ay ang pagiging English proficient.

Laganap ang mga tinatawag na “English speaking zone” at/o “English only policy” sa mga eskwelahan. Sa katunayan, may mga eskwelahan pa ngang nagpapataw ng multa sa mga hindi makasusunod sa mga patakarang ito. Sa maagang punto pa lamang ay inihahanda na ang mga kabataan sa kaisipan at gawing “global.”

Maaalalang ang dating pangulong Gloria Macapagal-Arroyo ay nagpatupad pa nga ng Executive Order No. 210 na nag-aatas na Ingles ang maging opisyal na wikang panturo sa mga paaaralan. Ang katwiran—para daw maging “globally competitive” ang mga estudyante. Maraming kabataan ang nangangarap na makapagtrabaho sa ibang bansa. At ang gusto ng estado ay maging “proficient” ang mga kabataan sa Ingles para mangyari ito. Sa prosesong ito, napababayaan naman ang wika ng masa, ang wikang pambansa.

Mauunawaang sa pagpapalaganap at pagpapaunlad ng wikang pambansa, malaki ang papel na ginagampanan ng sentro ng kapangyarihang pampulitika. At dahil mayroong malakas na impluwensya ang imperyalistang Estados Unidos sa sentro ng kapangyarihang pampulitika sa bansa natin, hindi nabibigyang-puwang ang paglinang sa wikang pambansa. May mga ginagawa ang iba’t ibang pamantasan para sa pagpapaunlad ng wikang Filipino, pero walang kaisahan ang mga ito.

Hanggat ang kapangyarihang pang-ekonomya ay nasa kamay ng dayuhan at lokal na naghaharing-uri, mananatiling nakaguhit ang kulturang Pilipino sa palad ni Uncle Sam.

Bakit sinusunog ang effigy?*

2011-05-10T11:53:00.021+08:00

Ano ang effigy at bakit ito sinusunog?

Ang effigy ay isang three-dimensional na likhang sining na karaniwan ay gawa sa papel o karton. Maituturing itong isang eskultura. Kadalasan ay nasa pitong talampakan o higit pa ang malalaking effigy. May mga maliliit na effigy rin na ginagamit bilang maskara o kaya’y headdress. May dalawang paraan ng paggawa ng effigy—ang mabilisan at matagalan. Ang mabilisan at simpleng effigy ay karaniwang gumagamit ng karton o chickenwire (o kaya’y manipis at makapal na kawad) bilang base o pundasyon. Ang matagalan at malaking effigy naman ay gumgamit ng putik o clay bilang hulmahan. (Tatalakayin ito mamaya.) Nasa kanan ang halimbawa ng effigy na mabilisan at simple—gawa ito sa kawad, kawayan, karton at dyaryo. Natapos ito sa loob lamang ng isang araw.

Mula sa Arkibong Bayan

Isang representasyong may eksaheradong hugis at anyo ang effigy. Sa paggawa ng effigy, isinasaalang-alang ang mga matitingkad na pisikal na katangian ng personalidad na pagbabatayan—halimbawa, ang malalaking ngipin at prominenteng nunal sa mukha ng dating pangulong Gloria Macapagal-Arroyo ay lalo pang pinalalaki at ginagawang prominente sa effigy. Kumakatawan ang effigy sa isang kilalang personalidad, gayon din sa mga bitbit na interes at intensyon ng personalidad na ito. Kaya nga gumgamit ng mga imaheng kongkreto, karaniwan o madaling makilala bilang metapora sa personalidad na ginagawan ng effigy—halimbawa, matatandaang si Gloria Macapagal-Arroyo ay ipinakita bilang daga, buwitre, Hitler, bulldozer, tuko, atbp. Nagkakaroon ng malinaw na biswal na paglalantad ng katangian ng personalidad, ng pangulo ng bansa halimbawa, kapag iniuugnay, idinidikit o idinudugtong ang mga pisikal at prominteng katangian ng bagay (o hayop) sa personalidad—halimbawa, si Gloria Macapagal-Arroyo bilang tuko. Ang effigy na ito ay may katawan ng higanteng tuko pero may ulo ni Gloria. Sa ganitong paraan ay naipapakita ng mga manggagawang pangkultura sa malikhain at matalinong paraan ang damdamin ng malawak na mamamayan.

Dati nang ginagamit ang mga effigy sa pagpapahayag ng damdamin. Sa Angono, Rizal, panahon pa ng kolonyalismong Kastila ay gumagawa na ng effigy ang mga tagaroon. Ang mga higantes ng Angono ay orihinal na nilikha hindi para i-promote ang turismo sa kanilang bayan kundi bilang protesta sa mga mananakop na Espanyol, partikular sa mga represibong patakaran at pasistang polisiya ng mga prayle at opisyal.

Ginagamit ang effigy sa propaganda o sa pagsusulong ng interes ng uring anakpawis. Ang malaki at makulay na effigy ay madaling nakatatawag ng atensyon ng midya at ng karaniwang mamamayan. Sa pamamagitan ng midyang magtututok ng atensyon sa effigy ay madaling naipapahatid sa malawak na masa ang mensahe at hinaing ng sambayanan. Hinihikayat din ng effigy ang ordinaryong Juan dela Cruz na mag-usisa at magtanong hinggil sa ipinaglalaban ng mga mamamayan. Ang effigy ay nakakatulong din para lalong maahita ang masa. Pinatitingkad nito ang makabayang damdamin ng taumbayan.

Masikap na ginagawa ang effigy. Kung gayon ay bakit kailangan pa itong sunugin?
Sa sinaunang sibilisasyon, sinusunog ang mga effigy sa paniniwalang kasama nitong maaabo ang masasamang espiritu. Sa kasalukuyang panahon, mayroon nang materyalistang (sa halip na ideyalista) dahilan kung bakit sinusunog ang mga effigy, Simbolo ito ng pagkondena sa represibong kalagayang lalo pang pinaiigting ng palasak na sistemang panlipunan.

Simboliko ang akto ng pagsusunog ng effigy, Taliwas sa paunang impresyon ng iba, hindi isang tradisyon o ritwal ang pagsusunog. Hindi ito ginagawa para lamang diwa ng pagsusunog. Ang mga effigy ng papet na pangulo ay karaniwang sinusunog dahil simbolikong ipinapakita ng aktong ito ang nag-aalab na damdamin ng malawak na aping mamamayang tutol sa pag-ibayo ng politikal, ekonomiko at kultural na impluwensya at kontrol ng imperyalistang US. Inilalarawan ng apoy na tumutupok sa effigy ang nagbabagang kasidhian ng layunin ng mamamayan na wakasan ang pandudusta at pang-aalipin ng naghaharing pwersa na siya namang kinakatawan ng papet na pangulo. Madalas at taun-taon itong ginagawa sa SONA (state of the nation address) ng pangulo dahil hindi nagkakaroon ng tunay at ganap na pagbabago sa kondisyon ng maraming Pilipino. Hanggat nananatiling malapyudal at malakolonyal ang lipunan, magpapatuloy ang simbolikong pagsusunog ng effigy sa lansangan.

*Mababasa sa modyul sa paggawa ng effigy na inihanda nina Andang Juan at Caloy Gernale para sa UGATLahi Artist Collective.

Notes on Tristram Miravalles and Caloy Gernale's "Black Gate"

2011-05-06T05:10:00.003+08:00

Just tell the tricycle driver, “Manong, sa Arayat St. po, du’n sa apartment na may itim na gate, katapat ng puno ng balete,” and without any trace of uncertainty on his crude face, the driver takes you to the place. It is impossible to get lost as the description of how to make it to Project Space Pilipinas (PSP) is as striking as the current national situation. And among the apartment units, it is the only one that has a black gate guarded by the mystical balete tree.

What is the meaning of the color black?

Similar to the balete tree, the color black is usually associated with mystery and fear of the unknown. People tend to correlate the color black with their unexplained and/or imaginary experiences that typically take place during the night. Filipinos have the idealist notion that creatures travel from the underworld to the world where we live through passageways such as the balete tree or anything dark or black. The color black also connotes death and the evil. This is why black is the color preferred by people who grieve for the loss of a beloved.

Idealist beliefs are constructed and the color black is utilized to establish such beliefs. Meanwhile, opposite the balete tree, behind the black gate, materialist ideas are formed through the paintings of two of probably the most underappreciated artists in the archipelago today—Tristram Miravalles and Carlo “Caloy” Gernale. Their ideas do not come from the unknown or unexplained. Their ideas are rather derived from personal and collective experiences, socio-political occurrences and recent history. Both artists utilize art to achieve a particular goal—to study society. One artist uses art to communicate his personal encounters; the other artist uses art to examine the collective encounters.

Dog spelled backwards is God.

Tristram Miravalles uses the already loaded image of the dog as the central theme of his works. According to him, “Ang aso ay parang tao rin, hindi ba? Halos wala namang pinagkaiba ang aso sa tao.” This is true in many ways.

As if the canvas was an open journal, Tristram retells his very unfortunate encounter with the people who vowed to “serve and protect.” For an illegal deed he did not commit, he was detained for ten days by forces of District Anti-illegal Drugs (DAID). For an artist like Tristram, his experiences inside this shithole inevitably become a rich source of insights.

In some of Tristram’s works, the image of the dog is used as a symbol of misused power and abused authority. In his other pieces, the dog’s figure is used to represent Tristram himself, like a self-portrait.

Tristram’s works exude the kind of angst that is as lethal as the rabies that causes acute inflammation of the brain. His works will remind the viewer of a familiar juvenile anguish provoked by the putrid elements of the bureaucratic system.

To better understand what Tristram’s rhetoric means, this is where the author of this paper finally says, “Let his paintings do the barking.”

Caloy Gernale, on the other hand, employs the idea of “god” or “messiah,” using the “messiah complex,” which refers to “the irrational desire of a human being to take care of others, practically disregarding the other person’s willingness to be helped out or be taken care of,” as springboard for the meaning that he wants to convey through his paintings. Incorporating the contemporary image of the messiah (e.g. the game show host who is adored and believed by the masses, or the transnational fairytale blondie whose kiss is believed to relieve the socio-economic misery of the victimized nation, or the “yello baby” who promises to be our savior) becomes a clever way to describe the recurring socio-political situation of semi-feudal, neocolonial Philippines.

Caloy’s paintings remind the viewer of how we were deceived by the “benevolent forces” which colonized us for 40 years and patiently trained local puppets to secure their influence on Philippine economy, politics, and culture. These “benevolent forces” say they wanted to help us because we, according to McKinley, “were unfit for self-government.” This is what they wanted us to believe so they could justify their feat.

Caloy attempts to put an exclamation point to the burning question, “Do the Filipinos have collective messianic complex?” Do we really believe that our salvation relies on the institutions established by the ruling elite? If so, how did we come up with such a notion? Is this idea innate to us or is it actually a product of the material condition of the Filipino nation? Is this belief an offspring of the banging forces and relations of production?

Through his paintings, Caloy agitates the viewer’s tendencies to be complacent. Caloy encourages the viewer to understand society from their point of view, make informed opinions and hopefully transform these opinions into organized actions.

Let the god in Caloy’s paintings guide your eyes to find the answers. The completeness of meaning does not solely rely on the painter. Meaning is completed when the viewer has significant response to the images or symbols which he/she tries to make sense of.

Do not knock. Just enter.

The artists-in-residence did not leave the gates locked. Knocking will be unnecessary. You would just have to enter and brace yourself to the thought-provoking works of Tristram Miravalles and Caloy Gernale.

Tristram’s dog would be barking at you. And Caloy’s god will be there too.

Ano bang dapat isulat?

2011-04-25T15:27:00.008+08:00

Ano bang dapat isulat?*
(Rehiyonal at Sektoral na Panitikan)

Kagaya ng nabanggit na (sa Ano'ng Tula?), malaki ang papel sa lipunan na ginagampanan ng mga makata. Isa sa mga mahahalagang tungkulin ng makata ang aktibong pakikilahok sa pagbuo ng Pambansang Panitikan. Tinalakay nina Tolentino, et al (2009) na “madalas mabanggit ni Lope K. Santos ang pangangailangang mabigyang tinig ng tunay na panitikan ng bayan ang ‘saloobin ng bayan’ n makapagmumulat sa lalong nakararami.” Samakatuwid, ang tulang makakatulong sa pagbuo ng Pambansang Panitikan ay ang tulang walang takot at walang alinlangang tumatalakay sa saloobin ng nakararaming mamamayan, partikular ng mga naisantabi (marginalized). Dapat bigyang puwang ng makata sa kanyang akda ang pagpapalakas sa panitikang rehiyonal o bernakular at panitikang sektoral. Sapagkat “ang konseptong pambansa ay hindi lamang tumutukoy sa isang kabuuan o totalidad. Isa rin itong kilusan tungo sa paghubog at pgbibigay-substansya sa tunay na demokratikong lipunan” (Tolentino, et al, 2009). Dagdag pa, “ang panitikang pambansa ay pagkilala sa mga panitikang likha ng mga puwersang mapagpalaya sa lipunan” (Tolentino, 2009). Sa pagpapalakas sa panitikang rehiyonal at sektoral, napalalakas din ang Panitikang Pambansa. Magandang halimbawa ang mga tula ni Axel Pinpin. Walang pagdadalawang-isip niyang ginagamit ang mga salitang bernakular sa Cavite kaalinsabay ng masinsin na paglalarawan sa kolektibong karanasan ng mga magbubukid at manggagawa sa Cavite, maging ng mga bilanggong politikal, at pagtataguyod ng kaisipang mapagpalaya sa kanyang mga tula.

Wanted: Hi-Speed Sewer
Axel Pinpin

Babae, masipag.
Hindi bababa sa trenta anyos ang edad.
Hindi tataas sa minimum wage ang bayad.

Dalaga, marikit.
Sabik sa overtime at di-nagkakasakit.
Baon sa utang at Koreanovela fanatic.

Educational background:
Enrolled sa agency at five-month contract.
Walang kurso sa unyonismo at pag-i-strike.

Working Experience:
Bihasa sa makinang Hi-Speed, Juki o Singer.
Mangmang sa usaping CBA, piket o istrimer.

Expertise at skill:
Tumabas, mag-ohales, lumilip ng tahimik.
Tumangis, magtiis, lumirip ng walang-imik.

Kapeng Kabitenyo
Axel Pinpin

Hindi ko piho ang pagkakaiba ng aroma ng Robusta, Barako,
Tagalog at Arabica; napagkamalan ko pa ngang aratilis

ang pula-kahel-lungti-itim na kapeng nakabilad
sa harapan ng kapitbahay na taga-Buna Lejos. Ang pagnanasa’t

pakinabang nitong dila sa kanyang pait at tapang ay di-lumampas
sa pangontra-hilong silbi niya tuwing umagang bumabaligtad

ang aking sikmura sa pakla’t pait na hatid ng serbesa.
Hanggang makasalo ko ang mgataga-Amadeo, Silang at Tagaytay

sa bingaw na losang pinapawisan sa bagong-sulak na kape.
Napaghihiwalay ko na ngayon ang singhaya ng kainaman,

lasang-nangka, pait na nakakagising, init na pang-alis-gutom
at dugong hinigop sa magtatanim ng kape.

Samantala, ang sektoral na panitikan naman ay “binubo...ng mga sektor na gumaganap at humuhubog sa konsepto ng mapagpalayang bansa...ang sektoral na panitikan ay pagkilala sa kontribusyon ng iba’t ibang sektor sa mga ideya at kilusang naglalayon ng transpormasyon ng lipunan” (Tolentino, et al, 2009). Ang ilang mga sektor na nakagagawa ng sariling korpus ng panitikan ay ang sektor na nakabatay sa uri, sekswalidad at kasarian, lahi at etnisidad, henerasyon, at relihiyon. Halimbawa rin ng sektoral na panitikan ang mga tula ni Axel Pinpin na mababasa sa itaas. Madalas na tinatalakay ni Pinpin sa kanyang mga tula ang buhay at damdamin ng uring manggagawa at uring magsasaka.
Narito ang iba pang halimbawa ng sektoral na tula:

Usapang Imbo at Utoy
Bits Victoria

Wika ng ama tapos ng trabaho:

Ang mahihirap
ay nakakatikim lang ng pagiging
Master
sa sardinas.

Wika ng ama tapos makakita ng eroplano:

Ang mahihirap
ay nakakapag-
around-the-world lang
sa yoyo.

Wika ng ama habang tumatawid:

Ang mahihirap
ay nakakasakay lang
ng taxi
sa likod ng manibela.

Wika ng anak pagdating sa bahay:

’Tay
Sawa na ’ko
sa pagiging mahirap
maging mayaman naman
tayo.

At lumabas ang ama para bumili
sa tindahan ng
Hope.

Beauty Pageant
Andang Juan

Nakahilera,
Parang mga bote ng mamahaling alak
Ang mga babaeng
May mahahabang leeg at hita---
Pinagpipilian
Ng mga pinagpipitaganang
Tagapayo ng pangulo,
Mga pinuno ng pamahalaan,
At mga negosyanteng mahilig
Tumikim
Ng alak.

Ngayong gabi,
Sino ang makokoronahan?

Kung Ibig Mo Akong Makilala
Ruth Elynia Mabanglo

Kung ibig mo akong makilala,
lampasan mo ang guhit ng mahugis na balat,
ang titig kong dagat—
yumayapos nang mahigpit sa bawat saglit
ng kahapon ko’t bukas.

Kung ibig mo akong makilala.
sunduin mo ako sa himlayang dilim
at sa madlang pagsukol ng inunang hilahil,
ibangon ako at saka palayain.

Isang pag-ibig na lipos ng lingap,
tahanang malaya sa pangamba at sumbat
may suhay ng tuwa’t ang kaluwalhatia’y
walang takda—
ialay mong lahat ito sa akin
kung mahal mo ako’t ibig kilalanin.

Kung ibig mo akong kilalanin,
sisirin mo ako hanggang buti,
liparin mo ako hanggang utak,
umilanglang ka hanggang kaluluwa—
hubad ako roon: mula ulo hanggang paa.

*Binigkas sa 2nd Regional Cultural Youth Camp ng Kapataan Partylist-ST, Southern Tagalog Cultural Network, Anakbayan-ST, CEGP-ST, at NUSP-ST.

Ano'ng Tula?*

2011-03-25T15:15:00.019+08:00

Sa panahon ng facebook at globalisasyon, ano pa nga ba ang silbi ng tula? May bisa at kapangyarihan pa ba ang tula? At bakit masigasig pa rin ang maraming kabataan sa paglikha ng tula?

Sa UP Diksiyonaryong Filipino (2001), nakatala ang kahulugan ng tula:
1. akdang may mga taludtod, lalo na ang may nalinang na anyong pampanitikan, natatangi sa masidhing gamit ng salita at ritmo upang ipahayag ang isang malikhaing pagtingin sa isang paksa;
2. akda na bagaman malayang taludturan ay natatangi sa napakagandang wika at kaisipan.

Ang makita ang mga bagay-bagay sa paligid sa paraang di karaniwang nakikita ng ordinaryong mga mata (o nararamdaman ng alinmang pandama ng mga ordinaryo) ay katangi-tangi sa mga makata, “malikhaing pagtingin sa isang paksa” ang tawag dito ng UP Diksiyonaryong Filipino. May kakayahan ang makata, sa isang espesyal/kakaiba/katangi-tanging paraan, na ipakita sa kanyang mambabasa ang iba’t ibang bagay na nasa paligid, tungkol sa buhay, o sa lipunang parehong ginagalawan ng manlilikha at mambabasa. Naipapahayag ito ng makata sa isang malikhaing paraan. Kaya niyang laruin ang mga salita. Alam niya kung aling mga salita ang pipiliin, aling salita ang akmang gamitin para lubos at tiyak na maiparating ang kanyang mensahe. Sa pamamagitan ng iilang mga salita, laging higit sa literal na antas ang kahulugang kanyang nalilikha. Para magawa ito, gumagamit siya ng mga tayutay o talinghaga (simile, metapora, hyperbole, ironya, personipikasyon, oxymoron, atbp.).

May mga makatang komportable sa tulang mayroong tugma at sukat. Tradisyonal na paraan ito ng pagsulat ng tula. Ang tugma ay tumutukoy sa “...pagpapare-pareho ng tunog sa dulo ng dalawa o mahigit pang taludtod” (Almario, 1991). Ibig sabihi, sa tula, dapat ay magkakatunog ang mga dulong ponema (bagamat sa kasalukuyan ay may tinatawag na ring “internal rhyme,” ibig sabihin, maaaring sa gitna o sa loob ng mga taludtod ay maaaring magkaroon ng mga ponemang magkakatunog). Samantala, ang sukat naman ay tumutukoy sa “...bilang ng pantig sa loob ng isang taludtod” (Almario, 1991). Dapat, pare-pareho ang bilang ng mga pantig sa bawat linya ng tula—kung mayroong 12 pantig sa unang linya, dapat ay may ganitong bilang ang bawat linya. Sa katutubong sining ng pagtula, nagiging tula ang tula dahil sa dalawang mahahalagang sangkap na ito. Importante ang tugma at sukat dahil ang mga ito ay nakakatulong para madaling maalala o masaulo ng mga mamamayan ang tula lalo na sa panahon ng oral na panitikan. Madaling naisasalin ang mga tula (epiko o awit, atbp.) sa mas batang henerasyon sa tulong ng tugma at sukat. Kumbaga sa kanta, nakaka-LSS (last song syndrome). Halimbawa:

(Salawikain)

Obos obos biyaya (7)
Bucas nama, i, tunganga. (7)

(Salawikain)

Ang sugat ay cun tinangap (8)
di daramdamin ang antac, (8)
ang aayao, at di mayag (8)
galos lamang magnanacnac. (8)

Mapapansing ang unang salawikain na nasa itaas ay mayroong sukat na pipituhin (7 pantig) samantalang ang ikalawa naman ay wawaluhin (8 pantig). Ang dulong tunog ng unang salawikain ay /â/ (may impit na tunog o glotta stop). At ang ikalawang salawikain naman ay mayroong tugmang malalakas. Kabilang sa tugmang malalakas ang mga ponemang /b, k, d, g, p, s, t/. Itinuturing namang may mahinang tugma ang mga tunog na /l, m, n, ng, r, w, y/ (Almario, 1991). Ang kalakasan o kahinaan ng tugma ay nakabatay sa buka ng bibig o kislot ng mga labi at iba pang bahagi ng bibig na nakakatulong sa paglikha/pagbigkas ng tunog, kasama rin ang paglabas ng hangin. (Tandaang hindi nangangahulugang mahina na rin ang tula kung mahinang tugma ang gagamitin.)

Katutubong mga tula ang nasa itaas. Ang tulang mayroong tugma, pipituhin ang sukat at may apat na linya o taludtod ay tinatawag na tanaga. Samantala, ang tulang mayroon namang wawaluhing sukat ay tinatawag na dalít (mabilís). Marami pa ring gumagawa ng mga tulang mayroong katutubong anyo sa kasalukuyan. Sa ganitong paraan, naipakikilala sa mga kabataan ang mayamang kasaysayan ng sinig ng pagtula ng mga Pilipino at sa gayo’y napananatili ang katutubong paraan ng pagtula. Halimbawa:

Kabaret
Rio Alma

Ang sabi ko, Maganda ka.
Ang sabi mo, At di mura.
Ang sabi ko, Gusto kita.
Ang sabi mo, Bayad muna.

Pinakamahalagang sangkap ng tula ang talinghaga. Ito ang balong nagluluwal ng iba’t ibang antas ng kahulugang maaaring mahiwatigan sa o ipahiwatig ng tula. Kadalasan, mayroong central image ang tula—at gaya ng kasasabi lang, ito ang nagsisilbing balon ng kahulugan. Para maigiya ang mambabasa tungo sa gustong ipahiwatig ng makata, mahalaga na ang mga salitang gagamitin sa tula ay kaugnay, kapamilya o ka-universe ng central image. Halimbawa, kung ang central image ay “bigas,” malamang ang mga ka-universe nito ay “binabayó, “kinikiskis,” “pinipili,” “hinuhugasan,” “isaing,” atbp. Tingnan ang halimbawa:

Sining ng Pagtula
Jose F. Lacaba

Kung baga
sa palay, ang tula
ay binabayo o kinikiskis,
saka tinatahip, bago
ialok sa madla.

Kung baga
sa bigas, ang tula
ay pinipilian at hinuhugasan
bago isaing.

Panghalo sa kaning-baboy
ang hugas-bigas, patuka
sa manok ang piniling palay,
ibinubudbod sa lupa
ang ipa at bato.
Ang inihahain sa mesa
ay kaning umaaso.

Kung baga sa bigas,
hindi rin naman mainam sa tula
ang sobrang kiskis at kinis.
Malinamnam ang milagrosa,
pero masustansya
ang bigas na pula.

Sa ars poetica ni Jose Lacaba na “Sining ng Pagtula,” “bigas” ang central image na iniinugan ng iba pang mga salita at pahiwatig sa tula. Ipagpalagay na ginamit ang salitang “nata de coco” o kaya’y “tsinelas,” magiging chopsuey ang tula at mababawasan ang bisa nito sa mambabasa. Madaling nauunawaan ng mambabasa sa literal na antas ang tula ni Lacaba, pero higit pa sa literal ang ipinahihiwatig nito. Pinakamakintal ang mga pinakahuling taludtod: “Kung baga sa bigas,/...Malinamnam ang milagrosa,/ pero masustansya/ ang bigas na pula.//” Ipinahihiwatig ng persona (ang nagsasalita sa tula) sa tula na higit na “masustansya,” higit na mabuti ang “bigas na pula,” literallu; metaphorically, higit na “masustansya” ang mga tulang “pula,” o ang mga tulang nagsusulong ng mapagpalayang ideolohiya at nagmumulat ng sambayanan.

Balikan ang mga salawikain sa itaas. Mapapansing tila nangangaral ang mga ito. Ang mga naunang mga makata ay inilalagay ang mga sarili sa posisyong sila ay tila “mas mataas” at mas marunong, at kung gayo’y may “K” (karapatan) na magmarunong hinggil sa mga bagay-bagay sa buhay ng tao. Kapuna-puna ito maging sa awit na Florante at Laura ni Balagtas. Hitik sa aral ang kanyang pinakasikat na akda. Halimbawa:

Saknong 246 ng Florante at Laura
Francisco Balagtas

Kung ang isalubong sa iyong pagdating
ay masayang mukha’t may pakitang giliw,
lalong paingata’t kaaway na lihim,
siyang isaisip na kakabakahin.

Kaya’t di na nakakapagtaka kung bakit ang karaniwang paraan ng pagbasa sa panitikan, o sa tula sa partikular, ay nakaangkla sa moralistikong pananaw—ibig sabihin, may kakayahan ba ang tula na magturo ng aral, ng konsepto ng tama’t mali sa taumbayan? Sa katunayan, ayon kay Reyes (2005), “nag-uugat ang ganitong pagpapahalaga sa paniniwala na ang panitikan, upang maging mahalaga, ay dapat na bukal ng mga aral na maaaring magkabunga sa buhay. Ito ang moralistikong pananaw.”

Bilang tugon sa moralistikong pananaw, nailuwal ang mga formalista—higit na nagsasaalang-alang sa porma o anyo ng tula kaysa sa nilamaman o paksa. Sa formalismo, itinuturing “ang akda bilang likha...isang artifact, isang bagay na dumaan sa malikhaing proseso; isa itong daigdig na may sariling mga batas at alituntunin na siyang nagbibigay kahulugan dito” (Bennett at Jameson, ipinaliwanag ni Reyes, 2005). Sa madaling salita, naniniwala ang mga formalista na ang tula ay may sariling mundong malayo sa mundong ginagalawan ng lumikha nito—lutáng, detached. Sa kanila, higit na mahalaga ang sangkap, ang anyo kaysa sa nilalaman. “Art for art’s sake” ang mantra nila. Dagdag pa ni Reyes (2005), “Hindi utile (o pagiging isang gamit o instrumento), kundi dulce (kasiyahan o aliw na estetiko) ang layuning linawin ng Formalismo.” Keber kung may makapangyarihang magsulong at magmulat ang tula. Ang importante’y ang “aliw na estetiko” na mahihita mula rito.

Lubhang nakalilimita ang ganitong pagtingin sa tula lalo na sa isang bansang maraming naghihirap. Kaya’t sa bayang Pilipinas, may di matitibag na puwang ang mga tulang “pula,” ang mga tulang mapagpalaya. Pansinin ang tula ni Jesus Manuel Santiago:

Kung ang Tula ay Isa Lamang
Jesus Manuel Santiago

Kung ang tula ay isa lamang
pumpon ng mga salita,
nanaisin ko pang ako'y bigyan
ng isang taling kangkong
dili kaya'y isang bungkos
ng mga talbos ng kamote
na pinupol sa kung aling pusalian
o inumit sa bilao
ng kung sinong maggugulay,
pagkat ako'y nagugutom
at ang bituka'y walang ilong,
walang mata.
Malaon nang pinamanhid
ng dalita ang panlasa
kaya huwag,
mga pinagpipitaganang makata
ng bayan ko,
huwag ninyo akong alukin
ng mga taludtod
kung ang tula ay isa lamang
pumpon ng mga salita.

Aanhin nga naman ng maralita ang tula kung ito ay isa lamang “pumpon ng mga salita,” kung puro dulce lamang. Kinikilala ng makatang may malasakit sa lipunan ang mahalagang papel ng panulat sa pagtutulak ng ganap na pagbabagong panlipunan. Sabi nga ni Tolentino (2009):

...ang pagsusulat ay gawaing politikal. Kapag sinabing ‘politikal,’ mayroong itong nais baguhin at itransporma, layuning nais makamit, at lipunang nais marating. Ibig sabihin, mayroong mas egalitaryong kalagayang naroon sa makakamit na hinaharap kaysa sa kasalukuyan. Mas magandang tanawin ang ‘doon’ kaysa ang ‘dito.’ Pero kailangan pa ring gamitin ang lente ng ‘dito’ para makita ang hangganan ng ‘doon.’

Sumusulat ang makata hindi para makaraos lamang, hindi para ilabas ang sama ng loob, lungkot, o kilig na nararamdaman. “Magsalsal ka na lang!” ang sasabihin ng guro kung ikaw ay magsusulat para lamang mailabas ang personal na sentimyento, kung ikaw lamang ang makikinabang sa iyong tula, kung hindi naman ito makakatulong para maunawaan ng masa ang tunay na kalagayan ng lipunan, para malaman nila kung bakit “mayaman ang Pilipinas pero naghihirap ang sambayanang Pilipino.” Bakit hindi makipagtalik? Hindi ba’t sa pakikipagtalik ay dalawa kayong liligaya? Ang paglikha ng tula ay pakikipagtalik sa mambabasa, pakikipagtalik sa mambabasa. Dahil sa pakikipagtalik ay maaaring makabuo ng panibagong buhay na iluluwal sa pamamagitan ng madugong panganganak—rebolusyon. Paalala ni Tolentino (2009):

Nagsusulat tayo dahil may politikal tayon layunin; lampas ito sa sarili. Nagsusulat tayo dahil may nais tayong baguhin. Mayroon tayong sarili at kolektibong bersyon ng isang mas matiwasay na lipunan sa hinaharap. Nagsusulat tayo dahil kailangan natin at ng lipunan. Nagsusulat tayo ng buhay para mabuhay. Pinili natin ito. Panindigan natin ito.

Mga sanggunian

Almario, Virgilio. 1991. Taludtod at Talinghaga: Mga Sangkap sa Katutubong Pagtula. Pasig: Anvil.

Almario, Virgilio, pat. 2001. UP Diksiyonaryong Filipino. Lungsod Quezon: UP-SWF at Anvil.

Lacaba, Jose. 2002. Kung Baga sa Bigas: Mga Piling Tula. Lungsod Quezon: UP Press.

Reyes, Soledad. 2005. “Mga Puwang sa Pagitan ng Laman: Ang Makabagong Teorya.” A Dark Tinge to the World: Selected Essays (1987-2005). Lungsod Quezon: UP Press.

Tolentino, Roland. 2009. “Tatlong Tesis sa Pagsulat.” Pag-aklas/Pagbaklas/Pagbagtas:Politikal na Kritisismong Pampanitikan. Lungsod Quezon: UP Press.

*Binigkas sa 2nd Regional Cultural Youth Camp ng Kapataan Partylist-ST, Southern Tagalog Cultural Network, Anakbayan-ST, CEGP-ST, at NUSP-ST noong Mayo 2011.

Kung ang gusto ng pamahalaa'y kaunlaran, bakit di kami kasama?

2011-02-15T17:10:00.001+08:00

'Yan ang tanong ng 3,000 manininda, mga maralitanglungsod ng Kadiwa, ang sentral na pampublikong pamilihan sa Dasmarinas, Cavite. Nakatakdang idemolis sa ika-15 ng Pebrero, madaling araw, ang halos isang ektaryang ilang dekada nang kinatitirikan ng mga tindahan, maliliit na puwesto ng mga nagtitinda ng karne, gulay, at isda, mga naglalako ng iba pang produkto. Divisoria ng Cavite ang bansag sa Kadiwa, pagkat dito ang unang bagsakan ng mga kalakal mula sa mga karatig na probinsya.

Walang katapusang exodus

Maraming dekada na ang nakalilipas nang mapilitang mag-iskwat sa Maynila ang laksa-laksang mga pamilya mula sa iba't ibang probinsya sa Kabisayaan, Bikol, at iba pang rehiyon, bunsod ng kawalan ng lupang sasakahin. Madalas, kinakamkam ng mga panginoong maylupa ang karampot na sakahang kanilang ikinabubuhay. Sa ilalim ng tulay, sa ibabaw ng estero, sa tabi ng riles--sa mga lugar na ito, sila ay nag-jai ho. Sa paniniwala nila, mas maigi ang pamumuhay sa lungsod dahil doon, mas malapit sa eskwelahan at trabaho.

Sabi ng mga lumipas na pamahalaan, ang kaunlaran ay dapat bigyang-daan. At sa bawat planong pangkaunlarang inilalatag, kailangang may magsakripisyo. Sapilitang isinakripisyo ng mga nagdaang rehimen ang karapatan at kabuhayan ng mga promding iskwater. Winalis ang ilalim ng tulay, ibabaw ng estero, at tabi ng riles; ang iba'y sinunog na parang mga malulusog na talahib na kinakaingin. Ayon kay Tita Elvie ng KADAMAY, panahon pa ni Marcos nang ilipat sa DBB ang mga illegal settlers. Walang kabuhayan sa DBB at ang mga mamamaya'y walang tulong na tinanggap mula sa pamahalaan. Ngunit sa pamamagitan ng sama-sama pagkilos, natutuhan nilang kumayod--nagdilig ng dugo sa putik na kinasadlakan kung kinakailangan.

Ngayo'y nagbabanta na namang sila ay mapalayas mula sa lupang kanilang pinagyaman. Walang malinaw at tiyak na relokasyon.

SM: Tanda ng kaunlaran?

Taong 2009 pa nang mabalitaan ng mga residente ang nilulutong plano sa pagitan ng pamahalaang bayan ng Dasmarinas at ng SM Prime Holdings. Bilang bahagi ng "pag-unlad" ng Dasma at ng pagsasalungsod nito, kailangang mapalitan na ng isang bongga at airconditioned na pamilihan ang Kadiwa. Ngunit, ngayong taong 2011, ilang buwan makalipas ang pagkapanalo ni Noynoy Aquino, tiyak na matutuloy na ang proyekto. Isasapribado na ang Kadiwa Public Market at ipauupa ito sa malaking burgesya komprador para tayuan ng Savemore Hypermart. Halos 3,000 maliliit na negosyante at maninida, tribike, at tricycle drivers, mga mangangalakal mula sa kalapit na talipapa at grocery stores ang tatamaan ng nasabing "kaunlaran." Limampung taon (50) na long-term lease agreement ang pinirmahan at pinagtibay sa pagitan ng lokal na pamahalaan at ng SM Prime Holdings ng mga Sy.

Nagkaroon na ng diyalogo sa pagitan ng alyansa ng mga manininda ng Kadiwa at ng KADAMAY, at ng lokal na pamahalaan at SM Prime Holdings. Ngunit matikas ang butihing mayora sa kanyang desisyong tuluyan nang isapribado ang palengke. Maaari pa rin naman daw kasing makapagtinda ang mga mamamayan sa Hypermart na itatayo--kinakailangan lang ay makabayad ng PhP3,000.00 kada buwang renta, 6 na buwang security deposit na may halagang PhP3,000.00 rin kada buwan, bukod pa ang tubig, ilaw at lisensya, buwis, at iba pang bayarin. Kayanin kaya ng mga manong at manang na magbayad ng ganito kalaking halaga?

Tunay na kalagayan sa likod ng kompyutasyon

Sa halagang PhP8 M kada taon ay ipauupa sa SM ang naturang palengke. Sabi ng pamahalaang lokal, makakatulong daw ito para mabayaran ang mga pagkakautang. Kung tutuusin, tubong lugaw ang SM pagkat kikita sila ng halos PhP17 M sa PhP25 M na makokolekta nila mula sa upa ng mga manininda, hindi pa kasama ang tutubuin ng SM sa parking space, terminal ng PUV, at mga merchandise sa loob ng malamig na supermarket.

Kung paiigtingin at isasaayos lamang ng lokal na pamahalaan ang pangongolekta ng buwis at pagpapatakbo ng palengke, sa PhP50.00 na upa kada araw ay tiyak na makakatipon ito ng PhP27 M kada taon, higit na malaki kaysa PhP8 M lamang na iuupa ng SM Prime Holdings. Sa ganitong paraan, masisiguro ring mayroong kabuhayan ang mga mamamayan ng Dasma. Sa pamamagitan din ng pondong ito, lalo pang mapauunlad ang mga serbisyong sosyal gaya ng pagamutan at edukasyon para sa mga residente.

Save us, NOT Savemore

Tiyak na masasagasaan ang kabuhayan ng nakararaming mamamayan ng Dasma, at maaapektuhan din ang mas marami pang mamamayang nakikinabang mula sa pampublikong pamilihang Kadiwa. Maaaring maganda sa paningin ang pagkakaroon ng sosyal na Savemore sa pusod ng Dasma, ngunit kung susuriing maigi, aalingasaw ang mabahong epekto ng planong pangkaularan, ng pakikipagsabwatan ng pamahalaan sa mga pribadong korporasyon. Papatayin nito ang kabuhayan at karapatan ng maraming maliliit na Pilipino. Dadanasin ito kahit ng mga magiging apo pa lamang ng mga mamamayan ng Dasma.

Sino bang ayaw sa kaunlaran? Sino bang ayaw umunlad? Ang mga manininda sa Kadiwa ay kaisa ng pamahalaan sa paghahangad ng kaunlaran. Ngunit paano kung ang "kaunlarang" ito ay pakikinabangan lamang ng iilan? Kaninong interes ba ang pinangangalagaan ng pamahalaan--ang interes ng malawak na mamamayan o ang interes ng mga naghaharing uri?

Sa pagbabalik sa kasaysayan, makikitang ang nagpalago sa dati'y maputik na Dasmarinas Bagumbayan ay ang mga mahihirap na mamamayang maraming beses nang inagawan ng karapatang makapagtrabaho ng marangal at mamuhay nang disente. Silang mga maliliit na manininda ng Kadiwa ang nagpagod at nagpalago ng Kadiwa, kaya't dapat lamang na sila ang makinabang sa lupang pinaglaanan nila ng dugo at pawis.

Hindi naman ako manininda, ni hindi taga-Dasma, pero damay ba ako?

Ang usapin sa pagsasapribado ng pampubikong palengke ay hindi iba sa usapin ng hakbang-hakbang at sistematikong pagsasapribado ng mga serbisyong sosyal sa bisa ng Public-Private Partnership na proyekto ng rehimeng US-Aquino. Maingay sunod-sunod at walang humpay ang pangangalampag ng mga kabataan at kaguruan sa lansangan upang itambol sa pamahalaan ang mariing pagtutol sa unti-unting pagsasapribado ng sistema ng edukasyon sa ating bansa. Nauna nang itinaas ang matrikula sa UP nang hanggang 300% maging sa iba pang state universities and colleges (SCU's), taun-taon ang pagkaltas sa badyet sa edukasyon, walang habas din ang pagtaas ng tuition sa mga pribadong pamantasan.

Tungkulin ng mga kabataang makilahok at makialam sa isyung kinakaharap ng mga maralitang manininda. Ang kanilang ginagawa ay pakikipaglaban para sa karapatang--isang bagay na siya rin namang dapat nating binabantayan at itinataguyod. Sabi nga ni Simoun, "ang buhay na hindi iniuukol sa dakilang layunin ay walang saysay--tulad ng batong ni hindi magagamit sa pagtatayo ng bahay."

Tutulan ang demolisyon! Ipaglaban ang karapatan sa buhay at kabuhayan!

Mga Dagli at Noynoy

2011-01-06T10:32:00.001+08:00

Na-download ko mula sa online aklatan ni Mykel Andrada ang handout ukol sa pagsulat ng dagli. Mayroong writing prompt doon. Ganito ang ipinagagawa:

"Kunwari, crush mo ang pangulo ng Pilipinas. Gumawa ng sais o six-word story tungkol sa kanya."

Binago ko ito nang kaunti para maging mas magaan para sa mga estudyante ko sa hayskul (edad 13 hanggang 15). Pinagawan ko ng dagli na binubuo ng 21 salita ang mga estudyante. Ganoon pa rin ang paksang iinugan, kunwari, patay na patay sila sa presidente ng Pilipinas. Ipagpalagay na makasama nila ito, ma-trap sila sa loob ng crucible o petri dish na metaporikal, ano kaya ang gagawin nila? Pagkakataon na nila ito para sunggaban ang presidenteng crush na crush nila kunwari. Ano ang mangyayari?

Narito ang ilan sa pinakamahuhusay na dagli na nilikha ng mga estudyante ko (pansining ang iba ay matulain pa nga):

Nagbrownout nang ika'y aking kasama sa gilid. Minimithi kong mga labi mong namumula-mula, kinain ko na parang ice cream sa apa. (Mikka Basa)

Pumasok sa kastilyong bahay, naupo sa rosas na sofa, kinausap na parang machine gun. Pag-uwi ay natulili na. ("Machine Gun" ni Flor Poblete)

Naaalala nang magtagpo sa panaderya, di alam kung bakit pinalampas pa. Para sa 'yo ako'y magiging tinapay na anytime pwedeng-pwedeng kainin. (Crisanta Canon)

Dito sa nag-aapoy na silid, sa aking tabi ika'y nanatili, parakung maubos ang oxygen, narito ako upang magbigay ng hangin. ("Oxygen" ni Andeng Rolloda)

Pumunta ako sa Malacanang, nakita ko siya, namula, kinilig. Hahalikan ko sana. Dumating, kasintahan niya. Tinulak ako at sinabihang kerida. ("Crush ko si Noy" ni Aira Arcilla)

Nakita ko si Gloria sa aking panaginip. Nakipag-usap ako sa kanya, kaya lang humarang ang aking ina. Ginising niya ako. ("Panaginip" ni Josua Salinas)

Isang araw ay nakasalubong ko si President Aquino. At aking agad siyang niyakap ngunit ako'y itinaboy ng kanyang mga bodyguards. (Joysha Franco)

Sa totoo lang, diring-diri silang gawin ang writing prompt na ito. Sino ba namang hindi madidiri sa isang mangangamkam ng lupa?

Paano Nagtataksil ang Guro kay Rizal

2010-10-31T07:33:00.001+08:00

Aktibista po ba kayo, Ma'am?

Si Jose Rizal, oo.

Sa sanaysay na "Fili sa Filipino: Piling-Piling Pilipitan" ni Isagani Cruz, pinatunayan kung paano kinakasangkapan ng kasalukuyang naghaharing puwersa ang mga akda ni Rizal para sa interes nitong politikal. Sa madaling salita, ginagamit ng estado ang Noli at Fili para manatiling mahimbing ang damdaming makabayan ng mga kabataan. Ayon kay Cruz (2009): "Ang sistema o institusyon ng edukasyon ang pangunahing kasangkapan ng estasdo o naghaharing ideolohiya; samakatwid, ito ang pinakamalaking bahagi ng gahum o ideolohiyang banyaga na patuloy na sumasakal sa ating mga Filipino." Ibinigay na kongkretong halimbawa ang pagtuturo ng El Filibusterismo sa mga estudyante. Sa pamamagitan ng mga teksbuk (na inakda ng mga awtor na hindi naman mahusay na nakakabasa ng Espanyol, mga teksbuk na "pinagaan" at pinaiksi, at may "gabay/tulong sa pag-aaral" na nagtuturo ng moral lessons) na ipinababasa sa mga estudyante, nagagawang imanipula ang kanilang kamalayang mapagpalaya. Dagdag pa ni Cruz (2009), "Sa kaso ng El Filibusterismo halimbawa'y sinisuguro ng estado na hindi maisasapuso ng mga estudyante ang pananaw ni Rizal na mapang-api ang klase sa pisika at iba pang klase sa unibersidad at paaralan. Sa teknikal na salita'y iaapropriya o ina-appropriate ng estado ang pagkasubersibo ni Rizal para hindi maging subersibo ang mga estudyante."

Ayaw ng estado na magkaroon ng malaya at makabayang sensibilidad ang mga kabataan? Hindi ba't ito ang pinakapuso ng mga akda ni Rizal--ang paglaya at pagpapalaya?

Binalikan ni Cruz ang layunin ni Rizal: "...layunin ni Rizal na makibaka laban sa umiiral na ideolohiya ng Kastila, lalung-lalo na sa Simbahang Kastilang kinakatawan ng mga prayle. Masasabi nating proyekto o tema ni Rizal na himukin ang mambabasa na batikusin ang mga maykapangyarihan...isa lamang halimbawa si Andres Bonifacio sa mga libo-libong naudyok ni Rizal na makibaka laban sa mapang-aping dayuhan." (2009)

Sa ganitong sitwasyon, paano dapat tumugon ang guro ng Noli at Fili?

Nakalantad ang sagot--tungkulin ng gurong maging tapat sa mga estudyante. Tungkulin niyang maging tapat sa mga aral ni Jose Rizal. Bilang tagapagtaguyod ng de-kalidad na edukasyon, dapat niyang iwasan ang anumang pagkukulang sa mga estudyante. Kung hindi ay maituturing itong pagtataksil sa ating pambansang bayani!

Pero hindi ba't ang mga makabayang guro ay tinatanggal sa trabaho, nire-redbait/nire-redtag, pinadudukot, o kaya't pinapatay?

Sanggunian

Cruz, Isagani. 2009. Fili sa Filipino: Piling-piling Pilipitan. Malay XXII, 1. Maynila: Pamantasang De La Salle.

Bakit Filipino ang Napili Mong Ituro?

2010-09-07T15:27:00.002+08:00

Paulit-ulit ang tanong, "Bakit Filipino ang napili mong ituro?" Nagtapos ako ng BA Communication Arts sa UP Los Banos at kung tutuusi'y pwede akong magturo ng Ingles lalo na ngayong sinasabing in-demand ito at hayok na hayok sa wikang ito ang maraming eskwelahan--para sa katuparan ng kani-kanilang vision-mission, ang makapagprodyus ng mga mamamayang "globally competitive."

Ang palagi kong isinasagot ay ito--corny mang pakinggan pero mahalaga sa aking Filipino ang ituro dahil ako ay kabilang sa panahon at lipunang mas nagpapahalaga sa wikang Ingles at nag-eetsapwera sa wikang Filipino. Sa minimum, ito sana ang gusto kong maiambag. Kung magkakaroon ng dahilan ang aking eksistensya, ito na 'yun.

Pero may mas malalim na dahilan kaakibat ng aking malay na desisyong magturo ng Filipino. Sabi sa panayam ni Bienvenido Lumbera, "Nakita ng mga lider-estudyanteng naglalayong baguhin ang lipunan na kailangan nilang makaugnay sa nakararami, at ang Ingles ay nagiging sagwil sa halip na kawing sa kanilang pakikiisa sa masa" (2003). Batid kong sa pamamagitan ng pagtuturo ng wika at panitikang Filipino, mas mapapalapit ako sa masa, mas mailulubog ko ng sarili sa masang nais paglingkuran. Ito ang mas madulas na paraan, palibhasa'y ang wikang kinagisnan ng aking mga estudyante ay Filipino (o Tagalog-Cavite, o kaya'y 'yung tinatawag na "educated Manila Tagalog," kung gustong magpakateknikal). Ito ang mas madaling paraan para maigiya ang masang estudyante sa pagkamulat sa tunay nilang kalagayan sa lipunan, at nang sa gayon ay mapakilos at mahikayat silang makiisa tungo sa hinahangad na pagbabagong tunay at ganap.

Mahirap at ambisyoso ang aking layon. Sa ngayon, kailangan ko munang bakahin ang makaluma, atrasado at pyudal na kairalan sa eskwelahan.

Kaalyado ng mga Jejemon: Mga Jologs, Emo, Bekimon, at si Pedrong Maralita

2010-08-23T13:08:00.002+08:00

“...Makikita nating ang paaralang pinapasukan ng isang estudyante ay nagpapahayag ng kanyang katayuang ekonomiko sa lipunan.” Ito ang obserbasyon ni Bienvenido Lumbera sa kanyang sanaysay na “Edukasyon Para sa Iilan: Kung Bakit Asal-mayaman si Pedrong Maralita” (1972). At kung gayon, makikita rin nating ang kawalan ng mapapasukang paaralan (sanhi ng sobrang taas na matrikula) ng isang estudyante ay nagpapahayag din kanyang katayuang ekonomiko. Hindi na makapag-aaral si Pedrong Maralita pagkat hindi kaya ng bulsa ang P1,000 kada yunit na tuition sa mga pribadong paaralan, ang naisakatuparan nang 300% pagtaas ng tuition sa UP o kahit pa ang nakaambang 2,000% paglobo ng tuition sa PUP.

Gayunman, makakahanap at makakahanap pa rin ng paraan si Pedrong Maralita para makipagsabayan sa ibang mga mag-aaral na kinakaya o may kaya talagang magbayad ng mahal na matrikula. Kung hindi sa mosh pit ng mga libreng rock concert sa plaza (halimbawa, ang mga emo o punk), sa mosh pit ng mga surplus goods sa ukay-ukay (jologs at jejemon), o di kaya’y sa mosh pit ng mga kompyuter at headset sa loob ng kani-kanilang mga cubicle (mga call center agent na bekimon) matatagpuang nakikipagsabayan sa kanilang mga kauri (at hindi kauri, ‘yung mga nasa mas mataas) ang mga peti-B na piniling magtrabaho na lamang sa halip na ipagpatuloy ang pag-aaral sa ilalim ng sistemang kolonyal at komersyalisado. Kung hindi sa mga eskwelahan, dito sila nakatatagpo ng puwang para igiit ang kanilang politikal at kultural na identidad at eksistensya.

Ang sapilitang pakikipagsabayan naman ang puwersang lulupigin ng mas mataas na uri. Kaya nga kundi pinagtatawanan ay inaalipusta ang mga jejemon, emo, at bekimon. Kagaya halimbawa ng pag-etsapwera ni Kris Aquino, na balik-Malakanyang ngayon bilang presidential sibling at nananatiling kabilang sa isa sa mga pyudal na angkan sa Pilipinas, sa promding basketbolistang asawang si James Yap na di hamak na mas bata, mas mahirap, at di-mayaman kumpara kay Kris.

Bibiguin ng mga jejebusters na magkaroon ng kontrol sa wika at kultura ang mga jejemon. Bibiguin ng mga konyong makapasok sa libreng pa-concert ng Myx o MTV ang mga jumping jologs, emo, at punk. Bibiguin ng mga yuppies na magkaroon ng panggitnang uring lifestyle ang mga bekimon. Samantala, binibigo ng kasalukuyang sistema na matamasa ng maraming Pedrong Maralita ang karapatan nilang makapag-aral hanggat para sa iilan lamang ang edukasyon.

Taong 1972 pa nang ipamulat ni Lumbera sa atin:

Marahil, ang mga Pedrong Maralita na may hilig sa buhay-mayaman ay siya na ring hudyat ng pagbabagong darating sa ating lipunan. Sapagkat bigo ang mga ito sa pagpupunyaging makaakyat sa pamamagitan ng edukasyon, sila’y mulat sa katotohanang mapanlinlang ang pangakong ginhawa at kasaganaan ng edukasyon para sa iilan. Sa mga panahong darating, itutuon ila ang kailang tingin sa mga taong natatangi, at susuriin kung alin talaga ang batayan ng pagtatangi sa ating lipunan sa kasalukuyan. At makikita nila na walang ibang batayan kundi ang yaman at pag-aari. At kapag nakita nila ang katotohanang ito, makikiisang muli sila sa mga abang nasa ibaba upang makipagtulungan tungo sa pagpapantay-pantay sa lahat ng tao sa lipunan.

Ang Gramatika at ang Rebelyon ng mga Jejemon

2010-07-05T10:17:00.002+08:00

Nagagalit ang mga jejebusters dahil nababalahura raw ang wika dahil sa maling gamit rito ng mga jejemon. Sabi ni Layeta Bucoy sa kanyang FB wall, maaaring bored ang mga kabataang ito kaya’t pinalalamutian nila ng mga upper case at lower case na titik at iba pang simbolo ang kanilang mga text messages, Friendster shoutouts, o FB status updates. At sino ba naman ang nag-imbento ng gramatika? Sino ang nagsabing ito ang tama at kung gayo’y dapat sundin? Hindi ba’t buhay at dinamiko ang wika at ang siyang mapagpasiya ay hindi ang wika mismo kundi ang mga gumagamit nito?

Maaaring itumbas ang mga naratnan nang gabay sa paggamit ng wika, sa pagbaybay at sintaksis, sa umiiral na estado sa ating lipunan. Sapagkat sa estadong ito nakikinabang ang naghaharing uri, mahalagang ito ay mapanatili. Ang sinumang magtangkang umaklas mula sa mga nakasanayan nang paraan ng pagbaybay at pagbuo ng mga pangungusap, ay tiyak na ipapako sa krus nang sa gayon ay hindi pamarisan. Kaya sa mga paaralan, kinukondena ng mga guro ng Filipino at Ingles ang mga jejemon, at sila’y pinagtatawanan sa klase.

Ipinamamayagpag ng naghaharing puwersa ang kanilang uri kaya’t dinadaot nila ang mga jejemon at idinadamay ang mga kauri ng mga jejemon nang sa gayon ay maiwasang magkaroon ng pagkakaisa sa pagitan ng mga ito. Ang mga estudyante ko sa high school halimbawa, na pawang anak ng mga uring manggagawa (ang kanilang mga magulang ay karaniwang factory worker sa EPZA, tricycle driver, may-ari ng maliit na karinderya, o di kaya’y DH sa Hongkong), ay kinikilala ang kanilang mga sarili bilang mga anti-jejemon gayong kung tutuusi’y katulad nila ay nasa abang antas din sila ng lipunan.

Ayon kay Roland Tolentino (2010), “sa pagitan ng direktang politikal na pakikitunggali lamang magkakaroon ng lagusan para sa politika na pagkamamamayan ang naisantabi. Sa ngayon, ito munang asersyon sa larangan ng kultural, ang tahimik na namamayagpag dahil nga sa presensya at substansya ng gitnang uri na mahilig sa alituntunin at proseso...” Sa ngayon, sa arena ng gramatika nakikipagtunggali ang mga jejemon. Susubukan itong pigilan ng naghaharing uri, kasangkapan ang mga jejebusters, bago pa man makapanganak ng pagbabagong politikal.

Ang mga Jejemon at Sistema ng Edukasyon sa Ating Bansa

2010-06-07T10:10:00.005+08:00

Nananatiling kolonyal at komersyalisado ang sistema ng edukasyon sa Pilipinas. Bagamat sa bungad pa lamang ng rehimen ni Gloria nalikha ang bidyo-dukyumentaryong “Misedukasyon,” may kakayanan pa rin itong saklawin ang kasalukuyang sitwasyon sa mga paaralan sa ating bansa. Kaya kahit sa mga estudyante kong ngayon pa lamang napanood ang bidyo, nagiging makintal ito. Pagkat ang ipinakikita rito ay karanasang malapit at di iba sa kanilang mga karanasan bilang mga estudyante, at sa mas malaking tanaw, bilang bahagi ng marginalisadong sektor ng lipunan.

Maraming tanda na magsasabing kolonyal nga ang edukasyon. Bago umalis ang mga mananakop na Amerikano, siniguro nilang sa pamamagitan ng mga batas, programa, at iba pang lehitimasyon ay mayroon pa rin silang kontrol o impluwensya sa atin.1 Ibig sabihin, hindi kailangan ang pisikal na presensya nila para masabing tayo ay patuloy na masakop. Sa kasalukuyang panahon, evident ito halimbawa, sa mga patakarang pangwika na ipinatutupad sa bansa natin. Isa sa mga patakarang ito ang E.O. 210 na nilagdaan ng nagdaang rehimeng Arroyo, at itinuturing na tahasang paglabag sa Konstitusyon.2 Nakasaad dito ang paggamit sa wikang Ingles bilang pangunahing wikang panturo sa mga paaralan sa bansa. Sa ganitong paraan, magiging “globally competitive” ang mga kabataang Pilipino. Kailangan daw ito nang sa gayon ay matutong makipagsabayan ng mga Pilipino sa iba pang mga lahing lumalahok sa globalisasyon.

Pinagtitibay ng ganitong patakaran ang kaisipang higit na mahusay ang wikang Ingles at anumang produkto at kultura mula sa bansang nagpamana ng wikang ito sa atin. Kaya nga nakaririndi nang ulit-uliting Ingles ay patuloy na umiiral bilang isa sa mga pangunahing status symbol ng mga nakaaangat na uri.

Dagdag pa, mapapansing karaniwan sa mga kurso at programang inilalako ng mga pamantasan sa Pilipinas ay nakaayon sa pangangailangan ng mga korporasyong multinasyonal. Halimbawa sa amin sa Cavite State University-Rosario, mayroong kursong tinatawag na Associate in Technology o AT. Sa ilalim ng programang ito ay may iba’t ibang majors na maaaring pagpilian ng mga mag-aaral—tulad ng AT Major in Welding and Fabrication, Refrigeration and Airconditioning, Garments Technology, Drafting Technology, Automotive Technology, Electronics, Stationary Marine Technology.

Ang aming kampus ay matatagpuan sa pusod ng sikat na Philippine Economic Zone Authority, na nakasanayan nang tawaging EPZA. Isa itong ahensya ng pamahalaan na tumutulong sa mga dayuhang kompanya na mamuhunan dito sa Pilipinas. Libreng buwis ang iniaalok nito. Misyon nito ay “to provide a globally competitive environment to investors.” Isa sa mga bansang sineserbisyuhan nito ang Estados Unidos. Sa katunayan (as of June 2010), mayroong 217 kompanya mula sa Amerika ang nakapag-ooperate sa EPZA ngayon.3

Mapapansing tila nakalinya ang mga programa ng aming pamantasan sa misyon ng EPZA. Sa esensya, state u na tulad ng sa amin ay tila wala na ring ipinagkaiba sa mga pabrikang matatagpuan sa loob ng EPZA; para na rin itong pabrika ng mga future factory workers na isusubo’t ipapakain namin sa dambuhalang EPZA. Hindi rin naman kasi nalalayo ang misyon ng aming eskwelahan sa misyon ng EPZA: “It shall produce professional, skilled, and morally upright individuals for global competitiveness.”4

Samantala, dahil sa sistematikong pagtaas ng matrikula sa mga pribado at pampublikong institusyon, itinuturing na komersyalisado ang edukasyon. Tuloy, ang edukasyon ay tila nagiging komoditi, isang produktong binibili sa mahal na halaga, sa halip na isang karapatang dapat ay tinatamasa ng lahat. Maaaring sisihin ang pagpapatupad ng Education Act of 1982 na nagbibigay-kalayaan sa mga pribadong eskwelahan na magtakda ng kanilang matrikula na nagdudulot ng taun-taong pagtaas nito.5 Parang presyo ng langis, matrikula’y deregulated rin.

Hindi rin natin dapat kaligtaan ang Higher Education Modernization Act of 1997 (HEMA) na siya namang nagbibigay-permiso sa mga state colleges and universities (SCU’s) na ibenta o iparenta ang mga assets ng mga pamantasan (tulad ng lupa, building, intellectual property rights, atbp.) nang sa gayon ay matutong magsarili ang mga ito.6 Sa madaling salita, unti-unting inaabandona ng pamahalaan ang mga SUC’s lalo’t napatutunayan ng mga ito na kaya nitong magsarili at kumalap ng pondo mula sa mga pribadong korporasyon sa halip na igiit ang mas mataas na subsidyo mula sa gobyerno. Sa esensya, unti-unting iniaabandona ang mga SUC’s at sistematiko ring nagiging semi-privatized ang mga ito. Isang magandang manipestasyon ng HEMA ang nagmamagandang 7Eleven sa loob mismo ng kampus.

Sa ganitong kalagayan, napipilitan ang maraming mga kabataan na huminto na lamang sa pag-aaral. Ang mga kabataang ito, karaniwan, ay ang tinatawag nating jejemon (sila rin ang jologs ayon kay Roland Tolentino.)7 Dagdag pa:

Ito ang sub-uri ng lumpen-proletaryado, ang ayaw mong makasama sa public transport dahil ito ang inaakala mong magnanakaw ng iyong cellphone o notebook, ayaw mong makita sa mall dahil ito ang low-brow na manggugulo lamang, o pumapasok sa UP Fair para makipaggitgitan at makapasok ng libre. (Tolentino, 2010)

Dala-dala ng mga jejemon ang nabubulok na sistema ng edukasyon. Sila ang patunay na nananatiling kolonyal at komersyalisado ang edukasyon sa Pilipinas. Isinasantabi sa pamamagitan ng mga umiiral na patakarang pang-edukasyon ang mga kabataang binabansagang jejemon ng lipunan, silang mga tinanggalan ng karapatang magkaroon ng pormal na edukasyon. Samakatuwid, nagkakaroon ng hidwa sa pagitan ng mga uri may kakayanang magbayad nang mahal para sa sinasabing de-kalidad na edukasyon, at ng mga kabataang matagal nang inetsapwera ng lipunan at kaisipang malakolonyal.

Gusto kong linawin na hindi ang sinasabing “pambabalahura” ng mga jejemon sa wikang Ingles o Filipino man ang nagsisilbing alingawngaw ng bulok na sistema ng edukasyon sa bansa. Sa halip, ang kulturang kanilang iginigiit at kanilang identidad ang nagsisiwalat ng nagnanaknak kalagayan ng maraming mga paaralan, pribado man o SCU, sa ating bansa.

Mga Tala

1 Dr. Francis Gealogo, Historian, Ateneo de Manila University, sa isang interbyu mula sa “Misedukasyon”
2 Basahin ang “Saan Tutungo ang Wikang Filipino Ngayong Binubura Ito ng Globalisasyon?” ni Bienvenido Lumbera, mula sa Filipino at Pagpaplanong Pangwika: Ikalawang Sourcebook ng SANGFIL, pinamatnugutan ni Pamela Constantino (Quezon: UP-SWF, 2005), pp. 261-265.
3 Tingnan ang opisyal na website ng Philippine Economic Zone Authority, http://www.peza.gov.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=138&Itemid=167&nationality=American
4 Tingnan ang opisyal na website ng Cavite State University, http://www.cvsu.edu.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=52&Itemid=56
5 Carl Marc Ramota, “Profit-makers Produce Mediocre Graduates,” http://www.bulatlat.com/news/5-5/5-5-graduates.html
6 Panoorin ang “Misedukasyon.”
7 Roland Tolentino, “Jejemon,” mula sa Pinoy Weekly, 3 Mayo 2010, http://www.bulatlat.com/main/2010/05/03/jejemon/

Notes on Caloy Gernale's Bring Your Own Magnifying Lens

2010-05-30T22:09:00.003+08:00

Bring Your Own Magnifying Lens is the third exhibition of Carlo “Caloy” Gernale’s airbrushed works on metal since he introduced the first one (Personalize It) in May 2008 (although he established himself as an artist 6 years ago). Caloy never denied that his first set of airbrushed works was “inspired by one of the country’s great eyesores, the jeepney, as well as the city’s seemingly inescapable traffic.” However, he has since been able to go beyond the idea of “driv[ing] jeepney art into the art world’s pristine galleries,” as evident in his previous one-man show, Tetano (August 2009). Tetano provided him the perfect opportunity to explore metal’s many facets. He used his exceptional skills in airbrushing to create “permanent damage” (permanenteng pagkasira) to salvaged metals, in lieu of making a statement regarding the deterioration of Philippine society.

Caloy continues to make visual interpretations of his social commentary in his 6th one-man exhibition named Bring Your Own Magnifying Lens. He draws inspiration from popular PC games like Pop Cap’s “Mystery P.I.: Lost in Los Angeles” and Big Fish’s “Prime Suspects.” He challenges the viewer to make cohesive meaning out of seemingly disjointed objects scattered around the central figure. Viewers may take the role of a detective aiming to locate and gather images that will help them create one unified meaning.
In Bring Your Own Magnifying Lens, Caloy supports the idea that meaning-making lies solely on the artist/creator. As stated in his concept paper:

When the spectator sets his eyes on the painting, interaction occurs. The spectator should no longer act or be perceived as a passive viewer. Instead, the spectator is encouraged to participate by attempting to make a consensual meaning with the artist, using the artwork as a “common frame of reference.”

For instance, “Midnight Transaction” (46”x 60” acrylic lacquer on metal, 2010), Caloy shows us a seemingly empty room. What message could this painting possibly want us to discern? Using the title as well as the cleverly positioned objects—pen, documents/contracts, used condom, presidential seal, handcuffs, etc.—as clues, the viewer may perhaps sense that the painting refers to issues deeply concerned with the government, in particular with the “midnight transactions” that take place between and among bureaucrat capitalists.

Caloy also takes meanings to varying levels, as in the case of “Double Dead” (46”x 60” acrylic lacquer on metal, 2010). Literally, “Double Dead” depicts a vehicle shattered by a fateful accident. Little details adjacent to the smashed car are crowbar, wrench, and other similar tools typically used for fixing. However, these very same tools are also used to take car parts away and be sold very cheaply. In a metaphorical sense, “Double Dead” is a statement on the current situation of marginalized Filipinos who are constantly exploited by the few and the powerful.

Moreover, Caloy uses close-up images that evoke different levels of meaning besides what is already conveyed literally. He dares the viewers to think out the box using the images of a machine propeller, a good luck cat, vintage bombs, and dilapidated sandals as clues. This is the principle behind “Makina” (16”x 12” acrylic lacquer on metal, 2010), “Swerte” (16”x 12” acrylic lacquer on metal, 2010), “Bomba” (16”x 12” acrylic lacquer on metal, 2010), and “Bitak” (16”x 12” acrylic lacquer on metal, 2010).

Caloy, through his unique and exceptional approach in painting, encourages spectators (fellow artists, collectors, art aficionados, students, and more importantly, ordinary people—jeepney drivers, balut vendors, domestic helpers, factory workers, peasants, etc.) to take viewing/reading to a higher ground. He does this by expanding the role of the viewer. This is why we are invited to “bring our own magnifying lens.”

In my opinion, Bring Your Own Magnifying Lens will be one of the most important exhibitions of 2010, if not of the next decade, simply because it is a daring response to the pressing issues Filipinos confront today. Very recent historical events in our country compel us to make meaning, make choices, and take sides. Caloy embraces his role as the artist who never forgets his social responsibilities. As E. San Juan, Jr. (2004) points out:

Sa panahong ito, ano ang tungkulin ng manlilikhang may progresibong pananaw? Una, dapat niyang mabatid na ang sining ay nag-uugat sa nagtatagisang lakas ng mga uri sa lipunan. Kung hindi man siya pumipili ng uring papanigan, pipiliin siya, sa ayaw man niya o sa gusto. Pangalawa, layunin niyang itaguyod at pagyamanin ang sensibilidad na pangkasaysayan, ang imahinasyong pangkasaysayan na nagdiriin sa pagbabago at pag-iiba ng kapaligiran bunga ng kontadiksyon na siyang pinagmulan ng walang-humpay na kilos o galaw ng mga pangyayari.

Setting the spotlight on the viewer as a meaning-maker is of course not a new concept. Nevertheless, it still remains to be utilized in favor of the marginalized. Caloy Gernale successfully takes advantage of this.

(Ang Bring Your Own Magnifying Lens ay ikaanim na one-man art exhibition ni Caloy Gernale. Ito ay inilunsad noong ika-22 ng Mayo, 2010 sa Metro Gallery, 455 P. Guevarra St., San Juan, Metro Manila. Ang eksibisyon ay hanggang sa ika-5 pa ng Hunyo kaya't inaanyayahan ang lahat na makadalo sa Metro Gallery para mabistahan ang pinakahuling mga gawa ni Caloy Gernale.)

Underdog Style: Paboritong Posisyon ng mga Presidentiables

2010-04-19T20:59:00.000+08:00

Victimization ang isa sa paboritong rhetorical device ng mga politiko, partikular ng mga presidential candidates na sina Manny Villar (Partido Nacionalista) at Noynoy Aquino (Partido Liberal). Sabi kasi, malambot daw ang puso ng mga Pilipino sa mga underdog. Kinakampihan natin si Mara (papel na ginampanan ni Judy Ann Santos noong 90's sa teleseryeng MaraClara) dahil kumakatawan sa ating kalagayan ng bawat sampal at sabunot sa kanya ng kontrabidang si Clara. Mas gusto nating manalo si Sheryn Regis kaysa sa itinanghal na kampiyong si Erick Santos dahil di tulad ng huli, di hamak na mas aba ang kalagayang pinanggalingan ng probinsyana. Tuwang-tuwa tayo kapag napapanood at napakikinggan si Charice Pempengco dahil kahit natalo siya sa kumpetisyong sinalihan sa ABS-CBN 2, wagi naman siya sa panlasa nina Oprah at Ellen Degeneres. May puwang sa puso natin si Manny Pacquiao (sa kabila ng umaalingasaw na kayabangan) dahil siya ay "nagsikap" na maiahon ang kanyang pamilya mula sa kubong dating tinirhan tungo sa mga mansyong kanyang naipatayo sa pamamagitan ng mga kinikita sa pagboboksing. Silang lahat, tulad nina Manny Villar at Noynoy Aquino, ay mga underdog (o at least nagpapakilalang underdog).

Sa mga ads ni Manny Villar, ipinakilala niya ang sarili bilang "lumaking mahirap sa Tondo." Pero dahil sa pagsisikap ay nagawa raw niyang maging matagumpay. At ngayon, bilyonaryo na siya. Nagawa niya ito kaya't ito rin daw ang kanyang gagawin kapag siya ang naging pangulo ng Pilipinas.

"Biktima rin po ako," ang sabi ni Noynoy Aquino, kasi sila raw ay "inapi nang walang kalaban-laban." Dagdag pa niya, "utang ko sa inyo ang lahat. Kayo ang aking lakas." Kaya't bilang ganti sa ating "pagsuporta" sa kanyang mga magulang/pamilya, siya ay naghahangad na maging pinaka mataas na pinuno natin.

Underdog style. Sa ganitong posisyon kumportableng nananamantala ang mga politiko lalo na sa panahon ng eleksyon. Ang tanong, sino sa mga gumagamit ng posisyong ito ang totoong doggie (o "tuta")?

(Ang dibuhong nasa itaas ay likha ng kontemporanyong visual artist na si Caloy Gernale.)

Pagsilang ng mga Makabagong Mito ng Pagkapangulo: Ang Paglilipat ng Imahen ni Ate Guy kay Gloria Macapagal-Arroyo

2010-04-12T22:00:00.003+08:00

Sikat si Nora ”Ate Guy” Aunor, dating naglalako ng tubig sa riles, bilang aktres at mang-aawit. Nakilala siya hindi lamang sa galing sa pag-arte at pagkanta, kundi sa kanyang aura na kung titingnan ay hindi naman kakaiba. Naging bantog si Ate Guy hindi dahil ”artistahin” siya kundi dahil sa pagka-ordinaryo niya. Ang kanyang pagiging ordinaryo—kayumangging balat, mababang tindig, sarat na ilong, pagiging mahirap, at kawalang-edukasyon—ang naglapit sa kanya sa masang Pilipinong mayroong kahalintulad na kalagayan.

Tulad ni Ate Guy, ang kasalukuyang pangulong si Gloria Macapagal-Arroyo ay kayumanggi, maliit, at sarat din. Pero di tulad ng ating Superstar, si Gloria ay mula sa angkan ng dating pangulong Diosdado Macapagal, pamilya ng mga mayama’t maimpluwensya, nakapag-aral di lamang sa Pilipinas, maging sa Amerika, at higit sa lahat, may pera siyang maaaring gamitin para ”pagandahin” ang kanyang sarili (kaya nga nakapalagay siya ng breast implants, naaalala mo?). Naglalako rin si Gloria, hindi ng tubig, kundi ng lakas-paggawa sa mga mayayamang kapitalistang bansa.

Mahal ng mga tao si Ate Guy. Gusto ng masa si Gloria...gustong patalsikin. Mahal ng taumbayan si Ate Guy dahil ”...maging anoman ang masamang balita o iskandalo na naikakapit sa kanya. Nakikita nila ang mga iyon katulad ng isang pangkaraniwang bagay na nangyayari sa sinomang tao, at ang kanilang idolo ay isang tao lamang” (Landicho, 2005). Mahal ng mga tao si Ate Guy dahil ang mga eskandalong nararanasan niya ay lubhang personal at hindi nakaaapekto sa kalagayang pang-ekonomiya at pampulitika ng bansa (Maaarig manipestasyon ng problema ng lipunan ang mga eskandalong kinasangkutan ni Ate Guy, gaya ng isyung pagkakalulong niya sa droga. Pero hindi ito nakaaapekto sa ating pagkabansa, sa halip, aktuwalisasyon lamang ito ng tumitinding problema ng lipunan.). Samantalang si Gloria, sa bawat eskandalong nakadikit sa pangalan niya—NBN-ZTE, Macapagal Avenue, Jocjoc Bolante at ang fertilizer fund, Hello Garci, ChaCha at ConAss, $20,000-dinner sa Le Cirque at Bobby Van’s sa New York, at marami pa—mayroong henerasyon ng mga mamamayang naaapektuhan, pinakaapektado ang mga nasa ibaba ng tatsulok, ang mga manggagawa at magsasakang minsang humanga kay Ate Guy. Nakikita ba ng taumbayan kay Gloria ang idolong si Ate Guy?

Sabi ni Elsa, isa sa mga di-malilimutang papel na ginampanan ni Ate Guy sa pinilakang-tabing: ”Walang himala! Ang himala ay nasa puso at isip lamang!” Hanggat nasa poder si Gloria, mukhang mangangailangan tayo ng matinding himala. Naalala ko tuloy, di rin malilimutan ang isa pang linyang binigkas ni Ate Guy sa pelikulang Anak Ka ng Ina Mo: ”Hayup! Hayuuuuuuuup! Hayuuuuuuuuuup!”

Sa palagay ninyo, kapag bumaba sa poder si Gloria, pagkatapos ng kanyang termino, makalilimot na naman ba tayo, gaya kung paano natin nalimutan ang mga naganap sa panunungkulan ng unang babaeng pangulo? Gaya ng kung paano binalewala ng mga tagahanga ni Ate Guy ang mga eskandalo sa buhay ng idolo?

Pansin nga ni Lourd de Veyra, tayong mga Pilipino ay tila masyadong cool sa kabila ng mga isyung panlipunang kinakaharap natin ngayon—kasing-cool tayo ng -32% na satisfaction rate ni Gloria. Bakit tayo cool? Busy ba tayo? Sobrang busy na hindi na natin mabigyang-pansin ang problema ng lipunan?

Ayon kay Campbell (1988), ang mga may impluwensya at kilalang tao sa paligid natin ay may ginagampanang ”mythological roles,” at tayo, bilang mga tagamasid, ay tumitingin sa mga taong gaya nina Ate Guy at Gloria hindi bilang mga personalidad kundi bilang mga mitolohikal na karakter. Bilang mga mitolohikal na karakter, may mga ekspektasyon ang lipunan sa kanila na kailangan nilang matupad. Ito ang dahilan kung bakit si Ate Guy ay parang diyos nating sinasamba, at si Gloria naman ay parang kontrabida sa pelikula, kinasusuklaman natin. Dagdag pa ni Campbell (1988), ”when a person becomes a model for other people’s lives, he has moved into the sphere of being mythologized.”

Ang mga sinehan ay parang altar na pinupuntahan ng mga tao para tunghayan at sambahin ang mythological role na ginagampanan ni Ate Guy. Samantala, ang Malakanyang naman ay parang isang madilim na kastilyong pinupuntahan ng mga taong may dalang sulo at itak, sumisigaw ng “Naroon ang aswang! Susugod tayo para sunugin ang aswang!”

Mga Sanggunian

Campbell, Joseph. 1988. The Power of Myth with Bill Moyers. Betty Sue Flowers, ed. New York: Bantam Doubleday Publishing Group, Inc.

Landicho, Domingo. 2005. “Bakit Nila Mahal si Nora Aunor?” Si Nora Aunor sa mga Noranian: Mga Paggunita at Pagtatapat. Nestor de Guzman, ed. Quezon City: Milflores Publishing Inc.

Pag-ibig sa Wika sa Panahon ng Globalisasyon

2010-04-05T19:10:00.000+08:00

Sisiyasatin sa sanaysay na ito ang kaseryosohan ng papatapos (kung matatapos nga) na rehimeng Macapagal-Arroyo sa pagtataguyod at pagpapaunlad sa pambansang wika sa panahon ng globalisasyon. Aalamin ng may-akda kung paano pinasisidhi ng mga patakarang pangwika ng pamahalaan ang dapat sana’y maalab na pagmamahal at pag-ibig ng mamamayang Pilipino sa wikang pambansa. Sa huli’y, babanggitin sa sanaysay na ito ang mga posibleng panandalian at pangmatagalang solusyon para mapag-ibayo ang makabayang damdamin ng sambayanan, partikular sa usaping pangwika.

Introduksyon

Ang “maca” sa Macapagal ng mahal na pangulo ng Pilipinas ay nangangahulugang “lamog” sa wikang Espanyol, tumutukoy, halimbawa, sa nabugbog na bahagi ng prutas.1 Samantala, ang “pagal” naman na isang salitang Tagalog ay pumapatungkol sa “pagod” na maaaring nararamdaman ng isang tao kung siya ay nahahapo o kung nagsasawa na (ganito rin ang ibig sabihin ng “pagal” sa wika ng mga Kapampangan). Kung ang mga salitang ito lang ang gagamitin sa pagsusuri sa kasalukuyang kalagayan ng bansa, hindi na nakapagtatakang pakapal na nga nang pakapal ang dami ng mga taong sumusuporta sa pagpapatalsik kay Gloria Macapagal-Arroyo bilang pangulo ng Pilipinas. Sa ilalim ng kanyang panunungkulan, nalamog at napagod ang mga mamamayan, partikular ang mga tagapagtaguyod ng wikang Filipino bilang pangunahing wikang panturo, dahil sa mga panukalang kanyang nilagdaan at sa kasalukuya’y ipinatutupad.

Sa panahon ng globalisasyon, malayong nakapapasok ang kulturang dayuhan, lalo na ang kulturang maka-Amerikano sa Pilipinas. Ito ay mahahalata di lamang sa topograpikal at pisikal na kaayusan ng mga lungsod at bayan sa bansa, maging sa kaugalian at pananaw ng mga Pilipino. Sapagkat hindi lamang mga produktong banyaga ang pumapasok sa bansa, nakapanloloob din ang kaisipang kolonyal at nilulupig nito ang damdaming makabayang at tradisyong anti-kolonyal na minana pa ng mga Pilipino sa kanilang mga ninuno.

Sa papel na ito ay muling bubuksan ang usapin hinggil sa patakarng pangwika ni Gloria Macapagal-Arroyo nang sa gayon ay masiyasat kung anu-ano ang kasalukuyang implikasyon o bunga ng pagpapatupad ng Executive Order No. 210.

Pag-ibig sa ilalim ng E.O. 210

Bilang tugon sa hinihiling ng globalisasyon, nilagdaan ni Gng. Macapagal-Arroyo ang Executive Order No. 210 o E.O. 210 (“Establishing the policy to strengthen the use of English as a second language in the educational system”). Marahil, inaakala ng pekeng pangulo na ito ang pangunahing makatutulong sa mga mag-aaral nang sa gayon, sa kanilang pagtatapos at pagsabak sa tunay na mundo, ay maging “highly competitive” sila at magkaroon ng lakas ng loob para makipagsabayan sa iba pang mga bansa lalo na ngayong panahon ng globaliasyon. Hindi na siguro kailangang dagdagan pa ang mga klasrum at ipagawa ang mga nasira para may maupuan naman ang mga kabataang nag-aaral ng agham at matematika sa wikang Ingles.

Ang E.O. 210 ay naglalaman ng mga patakarang lumamog sa wikang pambansa. Ayon dito, hindi bababa sa 70% ng oras sa loob ng klase ang ilalaan sa pagtuturo gamit ang wikang Ingles bilang midyum. Sa pagtuturo ng agham at matematika, Ingles ang gagamitin mula elementarya hanggang hayskul. Ayon pa dito:

...The English language shall be used as a primary medium of instruction in all public institutions of learning at the secondary level...This policy has the objective of developing the aptitude, competence and proficiency of all students in the use of English to make them better prepared for the job opportunities emerging in the new, technology-driven sectors of the economy. 2

Napadadalas nga ang pagbisita ng pangulo sa ibang mga bansa para magtanong kung may mga trabaho bang nakaabang para sa manggagawang Pilipino. Dumadalaw siya sa mga karatig na bansa sa Silangan at Gitnang Silangang Asya para ilako ang “husay” ng mga Pilipino. Ginagawang bentahe ng pamahalaan ang “kahusayan” ng mga Pilipino sa pagsasalita gamit ang wikang Ingles. Kaya naman mas pinipili ng mga multinasyonal na korporasyon at ng mga pamahalaang ng at employment agency sa ibang bansa ang mga Pilipino kasi marunong silang umingles-Ingles. Noong 2009, halos nasa kalahating milyon ang nagsipagtapos at nasa ganitong bilang din ang nadagdag sa bilang nga mga walang trabaho sa bansa ngayon. Kaya naman, mahigpit na bilin ng gobyerno, huwag na raw maging pihikan sa trabaho. Kung nangagailangan ng domestic helper, caregiver, nursing aid, waiter/waitress, entertainer, at iba pa sa abroad (mga trabahong may glorya, “glorified katulong”), huwag nang maging maarte. At kailangang marunong mag-Ingles, kalimutan ang pagmamahal sa wika’t sa bayan. Tutal, katumbas naman nito’y pagiging “bagong bayani.”

Siguro’y mabuti ang hangarin ng pangulo. Napakaganda nga namang pakinggan kung lahat ng mga Pilipino’y maipapadala sa ibang bansa bilang mga “glorified alipin” para makapagpadala ng dolyar na sasalba sa ekonomiya at nang sa gayo’y mabansagang mga bagong bayani. Napakaganda sigurong tingnan kung bawat Pilipinong uuwi galing sa ibang bansa ay sasalubungin natin ng kuwintas na gawa sa kumpul-kumpol na sampagita, mga palakpak, at photo opportunity. At ang Pilipinas ay kikilalanin sa mundo bilang “Kanlungan ng mga Bagong Bayani.” Madali naman palang maging kahilera nina Jose Rizal at Andres Bonifacio. Hindi kailangang magpabaril sa Bagumbayan o kaya’y magpalibing sa hukay na wala pang isang talampakan ang lalim.

Hindi titindi ang pagmamahal ng mga Pilipino sa sariling wika, pero ano namang kapakinabangan ang makukuha mula sa damdaming ito kung hindi naman magiging stable ang ekonomiya? Sa panahon ng globalisasyon, ito ang mahalaga. Mabuhay ang E.O. 210!

Bagamat mukhang matutuloy ang eleksyon ngayong taon, malakas pa rin ang banta ng napipintong pagsasakatuparan ng planong maging Punong Ministro ni Gloria Arroyo. Maaaring magbago ang patakarang pangwika, kung gayon. Sa ngayon, ang panandaliang solusyong maihahain ng may-akda ng papel na ito ay ang sumusunod:

Una, hadlangan ang Cha-Cha. Kung mananatili sa poder si Macapagal-Arroyo, mananatili rin ang patakarang pangwikang kanyang itinaguyod. Sa halos siyam na taong panunungkulan niya bilang pangulo, ano ba ang napala ng wikang pambansa?

Ikalawa, alalahaning ang unang solusyong binanggit sa papel na ito ay siya na ring panandalian at pangmatagalang solusyon. Hindi totoong wala namang ibang pwedeng pumalit sa mahal na pangulo. Mayroong halos 80 milyong Pilipino sa kasalukuyan. Sa laki ng bilang na ito, imposibleng walang mapipiling mahusay, matatag, at makabayang pinuno, ang sambayanan. Sa ngayon, walang ibang pagpipilian ang mga Pilipino kundi maging matalino (sa kabila ng pambobobong ginagawa ng administrasyon) sa paggawa ng desisyong makakaapekto sa magiging kinabukasan ng wikang pambansa.

Kongklusyon

Kung mayroon mang mabuting naidulot ang E.O. 210 ni Gloria Macapagal-Arroyo, marahil, lalong napag-alab nito ang damdaming makabayan ng mga Pilipino, partikular ng mga tagapagbantay at tagapagtaguyod ng wikang pambansa—at iyang ay walang iba kundi ang mga gurong Pilipino. Sa mga pagkakataong sinisikil ang wikang pambansa at mga hangarin at kaisipang mapagpalaya, lalong nagiging agresibo ang mga taga-akademya sa pagtanod at pagpapaunlad sa wikang Filipino. Sa palagay ng awtor ng sanaysay na ito, hindi magagapi ng isang kapirasong papel lamang ang tradisyong anti-kolonyal ng mga Pilipino. Gayonman, nagtatakda ito ng isang mabigat na hamon. Sa panahon ng globalisasyon, paano pag-iibayuhin ang tradisyong ito kung hinaharangan naman ang pag-unlad ng wikang pambansa na siyang inaasahang magbubuklod sa kalat-kalat na isla at isip ng mga Pilipino?

Sa kasalukuyan, pinaglalayo ng administrasyon ang mga Pilipino sa pamamagitan ng pagtutulak sa mga Pilipinong mangibang-bayan. Kung watak-watak nga naman ang mga pamilyang Pilipino, magiging lalong mahirap pagbuklurin para sa iisang layunin ang mga mamamayan. Sa ngayon, pinaniniwala ng pamahalaan na ang pangangailangan lang ng tao ay makakain, magkaroon ng laman ang tiyan. Alalahaning hindi lang tiyan ang marunong magutom, isip ma’y kumakalam din. Digma ng mga ideolohiya ang nagaganap—kailangan nating makilahok.

Mga Tala

1. Sinangguni sa ikalawang edisyon ng Latin American Spanish Dictionary (New York: Random House, 2000), p. 175.

2. Kasama ito sa apendiks ng aklat na pinamatnugutan ni Pamela Constantino, Filipino at Pagpaplanong Pangwika: Ikalawang Sourcebook ng SANGFIL (Quezon City: SWF-UP Diliman, SANGFIL, at Pambansang Komisyon para sa Kultura at Sining, 2005), pp. 322-323.

Ang Babae sa Political Ad

2010-03-29T14:48:00.005+08:00

Kalimitan, mayroong dalawang imahen ng babae sa mga TV ads. Ito ang pinatutunayan nina Azarcon-dela Cruz, Mabanglo, at Reyes.

Taong 1988 nang ilathala ang pag-aaral ni Azarcon-dela Cruz tungkol sa mga ipinapakitang imahen ng kababaihan ng pangmadlang midya. Ayon sa kanya, "Judging from the big margin that personal care products and food and beverages had over the other products, it appears that the double image of women--either as sex objects or the nurturing homemaker--persists. The traits being encouraged thus are beauty and a deep concern for one's family and its welfare." Kung tutuusin, hanggang ngayon naman, walang pagbabago sa paraan ng paghahabi ng identidad ng babae sa midya, partikular sa mga patalastas sa telebisyon. Sa mga ads ng sabong panlaba, bitaminang pambata, at pampalasa sa pagkain halimbawa, palaging ang sukatan ng pagmamahal ng isang ina ay nakasalalay sa produktong kinokonsumo niya. Sa isang TV ad ni Kris Aquino, matingkad ang linyang binitiwan niya, "Protective mom ka naman pero bakit ang sine-serve mo, basta-basta?" Sa mga ads naman ng shampoo, hair conditioner, pampahid sa mukha at katawan, at tabletas na pampapayat, ang kagandahan ng babae ay nakasalalay sa approval ng lalake. Halimbawa, sa patalastas ng isang sikat na kremang pampaputi o ng gamot na nakababawas ng timbang, ang mapansin ng lalaking nagugustuhan ang primarya, kundi man natatanging layunin sa pagpapapayat o pagpapaganda.

May ganitong puna rin si Reyes (1991), ayon sa kanya, isteryotipikal ang papel ng babae sa mga TV ads, kundi man isang "caring mother/aunt/older sister," ang babae ay inilalagay sa papel ng "femme fatale or the fatal woman. The Vamp, the fantasy figure..." Idinagdag din ni Reyes ang "hardhitting political commentator/journalist," sa mga naunang imahen. Nagkaroon ng pagkakataon ang mga babae na maging matagumpay sa larangang ito sa panahong inaaresto ang mga lalaking journalist (dahil puro lalake naman ang mga journalist noon) noong panahon ng Martial Law. Kaya lang, ayon pa rin kay Reyes: "the fact that these women have been hired to broadcast the news, although significant, is not really a radical move toward a more equitable distribution of power and responsibility" (1991). Kaya hindi na nakapagtataka, kung sa kasalukuyang panahon, kahit napakarami nang babae sa media industry, hindi naman talaga nabago ang kondisyon ng mga kababaihan, kung paano sila tinitingnan ng lipunan.

Pinaka matingkad ang obserbasyon ni Mabanglo (1989): "Batay sa mga tuntuning panlipunan, kaibang-kaiba ang 'babae' sa 'makata.' Kahit hanggang sa kasalukuyan, nakikilala at kinikilala ang babae hindi dahil sa propesyong pinili niya--manggagamot, guro, dentista, makata--kundi sa kanyang relasyong personal--sa pagiging huwarang ina, butihing asawa, o mapagsilbing anak."

Mahuhusay sa kanilang mga larangan sina Liza Maza, Susan Ople, Pia Cayetano, Gwen Pimentel, Loren Legarda, at Miriam Defensor-Santiago, pero paano sila ipinakikilala sa kanilang political ad? Nakakulong sila "boteng" nilikha ng lipunan, sa boteng pinaglagyan kina Birheng Maria, Maria Clara, Flor de Luna, Helen Gamboa, at Cory Aquino.

Matagal nang dapat binasag ang boteng ito.

Mga Sanggunian

Azarcon-dela Cruz, Pennie. 1988. From Virgin to Vamp: Images of Women in Philippine Media. MM: Asian Social Institute.

Mabanglo, Ruth Elynia. 1989. "Ang Babae sa Loob ng Bote: Pagpapalaya ng Talinghaga sa Gapos ng Kasarian." Ani 3.

Reyes, Soledad. 1991. "Women on Television." Reading Popular Culture. Soledad Reyes, ed. QC: Ateneo de Manila University.

Tugon sa "Kamprofusap-usapan" ng Heraldo Filipino na nalathala noong 2009

2010-03-22T17:59:00.002+08:00

Ang sanaysay sa ibaba ay tugon sa ”Kamprofusap-usapan: Delving into professors’ [in]competency Part 1” na nalathala sa ikalimang isyu ng Heraldo Filipino para sa taong 2009. Ang tugon na ito ay nalathala sa ikalawang isyu ng ika-24 na tomo ng HF. Mainit na isyu ang galing ng guro,kung ito ba ay epektibong naipapakita sa loob (o labas) ng klase. Pero ang sa palagay ko ay na-miss ng mga estudyante ng DLSU-D ay ito: "Edukasyon ay karapatan." Kailangang matyagan ang husay at kalidad ng pagtuturo, o ng edukasyon sa pangkalahatan, hindi dahil malaki ang ibinabayad pangmatrikula kundi dahil karapatan natin ang magkaroon ng dekalidad na edukasyon. Kailangan ito pag-usapan, taga-state U ka man, o hindi. Ito ang gusto kong maunawaan ng mga estudyante sa DLSU-D. Sa maikling panahon na nagturo ako doon, ewan ko kung naunawaan nga nila.

Kagaya ng kalimitang ginagawa sa unang araw ng klase, maiging ipakilala ko muna ang sarili ko. Ako po si Raquel Juan, kasalukuyang nagtuturo sa ilalim ng Kagawaran ng Filipino at Panitikan at nasa ikalawang taon na sa Paaralang Gradwado ng Pamantasang De La Salle-Dasmariñas. Bilang guro at mag-aaral, may isang importanteng bagay akong gustong bigyang-diin sa liham kong ito.

Hindi tulad ng mga regular na propesor sa Pamantasang ito, mababa lamang ang sinasahod ko—sapat lang para makaraos pero tiyak na kulang para makaipon. May mga pagkakataon pa ngang nahuhuli ang sahod ko, partikular ’yung para sa substitution, sa kabila ng kasipagan sa paniningil ng tuition fee ng Pamantasang De La Salle, mula sa mga estudyante. Totoo ang sinasabi ng marami na mahirap magbadyet. Malaking bahagi kasi ng sinesuweldo ko ay ibinabalik ko lang sa Pamantasan—pambayad sa matrikula para matapos ko na ang pangalawang digri ko. Kagaya ng humigit-kumulang sampung libong mag-aaral sa Pamantasang De La Salle- Dasmariñas, malaki rin ang ibinabayad kong pangmatrikula. At kagaya ninyong lahat, dahil ang perang ito ay pinaghirapan ko, mataas ang pagnanais kong makapagtamasa ng de-kalidad na edukasyon sa pamamagitan ng pagkakaroon ng matatalino at mahuhusay na guro.

Sabi sa inyong artikulo: ”...with the high tuition fees we pay La Salle it is their duty to give us professors that who are not only competent but also deserving of the students’ respect.” Nakatutuwang malaman na malaki ang pagpapahalaga ng mga Lasalyanong mag-aaral sa salaping pinaghihirapang kitain ng kanilang mga magulang para makapag-aral ang mga anak. Gayunman, hindi dapat nakatali sa kakayahan ng taong makapagbayad ng malaking halaga ng matrikula ang pagkakaroon o pagtatamo ng maayos na edukasyon. Ang edukasyon ay hindi isang produkto o serbisyong inilalako sa mga tao. Ang edukasyon ay hindi isang bagay na nabibili lamang ng mga maykaya. Ang edukasyon ay hindi isang pribilehiyong tinatamasa ng iilan. Higit sa lahat, ang edukasyon ay isang karapatan, na siya mismong itinatakda ng batas. Sa katunayan, nakasaad pa nga sa Article XIV, Section 1 ng ating Konstitusyon: "The State shall protect and promote the right of all citizens to quality education at all levels, and shall take appropriate steps to make such education accessible to all." Samakatuwid, ang edukasyon, bilang isa sa mga karapatan, ay dapat nating bantayan.

Kung ito ay lagi nating aalalahanin, maiisip siguro ng mga namumuno sa bansa natin na paglaanan ng sapat na badyet ang iba’t ibang serbisyong sosyal kabilang ang edukasyon, sa halip na utang-panlabas at serbisyong militar lamang ang bigyang-prayoridad. Kung alam natin ang ating mga karapatan, hindi na siguro masasayang ang buwis na ibinabayad ng mga magulang, mga guro, at iba pang kawani at manggagawa sa ating bansa. Isipin ninyo, kung nabibigyan ng sapat na badyet ang edukasyon at kung walang nangungurakot sa gobyerno natin, darating ang panahong hindi na natin kailangang magbayad ng malaking halaga para magkamit ng de-kalidad na edukasyon. Tatamasahin ng lahat ng mga mamamayan ang kanilang karapatan. Kung kayang itaguyod ng gobyerno ang de-kalidad na edukasyon, hindi na kailangang iasa sa mga pribadong institusyon lamang ang maayos na edukasyon. (Hindi siguro magkakaroon ng halos 300% increase sa tuition and other fees ng Unibersidad ng Pilipinas, gayon na rin sa iba pang state colleges and universities.) Pero paano kung mismong mga pribadong institusyon ay hindi rin ito kayang ibigay? Huwag sana nilang malimutang karapatan natin ang pinag-uusapan dito.

Edukasyon ay Karapatan

(Tugon sa ”Kamprofusap-usapan: Delving into professors’ [in]competency Part 1” na nalathala sa ikalimang isyu ng HF para sa taong 2009)

Fresh U, F. U.!

2010-03-15T23:48:00.001+08:00

Mga mukha ng child star turned international pop sensation turned local TV personality na si Billy Joe Crawford at ng TV commercial model turned VJ turned recording artist na si Nikki Gil--na nababalitang magdyowa sa totoong buhay--ang nasa prente ng bagong ad campaign ng Colgate (Colgate-Palmolive Co., NY, USA at Colgate-Palmolive Philippines, Inc.), ang Fresh U. Pop na pop ang atake sa kanilang TV commercial--organisado sa masining na paraan ang mga makukulay na post-its sa background, makinis ang mukha ni Nikki Gil, pang-boy-next-door ang aura ni Billy Joe. Sinamantala ng Colgate ang wholesome nilang image, lalo na ang kanilang singing voice, tutal, mga recording artists naman sila. Kapansin-pansin din ang malalaki, malalapad, at mapuputi (o over-exposed) nilang mga ngipin. Sa saliw ng nakaka-LSS na theme song, madaling namamagnet ang atensyon, partikular ng mga kabataang petiburges na siyang target market ng naturang produkto.

Mapanlinlang ang halina ng bagong ad ng Colgate. Ang dini-display nitong panawagan ay hindi iba sa ipinapanawagan ng Ako Mismo ng PLDT/Smart at Adopt a Li'l Beanie ng Nescafe (Nestle). Inaadornohan ng "makabayang" (minsan, "makakalikasan") himig ang kanilang mga ad campaigns para magkaroon ng (mapagbalatkyaong) saysay ang akto ng pagbili o pagkonsumo ng mga mamamayan sa kanilang produkto.

Minamaksimisa ng transnasyonal na kompanyang Colgate-Palmolive ang multimedia/digital media sa kampanyang Fresh U sa pamamagitan ng pagtatayo ng website na para lamang dito (i-click ang pulang link na ito para masilayan ang kanilang website). Sa bungad ng site, ang love team na Nikki-Billy na may magagarang costume at ngipin ang sasalubong sa iyo. I-click ang kanilang about page nang mabasa ang marubdob nilang layunin. Ayon dito, umaasa silang sa pamamagitan ng proyektong ito ay mahihikayat ang mga kabataanng tumindig para sa kinabukasan (ito rin ang mensahe ng kanilang theme song). Dagdag pa:

Fresh U is for you, the youth. It's about speaking out and sparking change. It's about sharing your ideas, dreams and opinions to benefit your community. It's about your aspirations and how you make them reality. It's about making a difference. It's about you working for a better future.

Colgate Fresh Confidence will give you the venue to act on your dreams and aspirations. Now is your chance to bring forward your ideas to improve your community. Four projects will be funded with P50,000 each to make these ideas a reality.

Sinasabi rito na ang Colgate mismo (o ang pagbili at/o pagsuporta sa produktong ito, di man hayagang sinabi) ang daan para maabot ang mga pangarap. Sa tanong na "With P50,000, what can you do to make a difference?" (ito ang tanong na kailangang sagutin ng mga gustong sumali sa pakulo ng Colgate), nagkakaroon ng monetary value ang 'pangarap.' Ibig sabihin, ang pangarap na sinasabi ng higanteng korporasyong Colgate-Palmolive ay kaya nilang tumbasan ng halaga, kayang bilhin. Ang pangarap ay nare-reduce sa halagang P50,000., nare-reduce sa mga bagay at gawaing maaaring makuha o magawa sa pamamagitan ng pera. Pera ang nagpapaikot sa mga pangarap.

Kaya't bakit ka mangangarap ng tunay at makabuluhang pagbabago na mahirap abutin, mahirap tuparin, at kung di-maiiwasan ay maaaring umabot pa sa puntong kailangan mag-armas? Bakit mangangarap kung ang pangarap ay di maiiwasang makuha sa madugong paraan? Bakit mangangarp ng tunay na pagkakapantay-pantay kung ang pangarap ay mare-reduce pala sa halagang P50,000? At kung matupad ang pangarap na popondohan ng Colgate-Palmolive, makararanas ba ng kakintalan o mananatili ang kairalan?

Binibili ng Colgate ang pangarap mo.

Makakaasa ba talaga tayong magkakaroon ng pagbabago at makatitiyak ba tayong "tayo'y may magagawa," gaya ng sinasabi sa Fresh U theme song, kung ang nagsusulong nito ay ang dayuhang kompanyang Colgate-Palmolive? Ganito na rin ang tanong ko kaugnay ng Ako Mismo ng PLDT/Smart at ng Adopt a Li'l Beanie ng Nestle. Ang paalala nga ng dati kong titser sa Pagsulat ng Kulturang Popular (Fil150), "isip-isip."

Paghabi ng Birtuwal na Identidad at Hierarchy sa WWW: Hinggil sa mga SNS's

2010-03-08T10:35:00.001+08:00

Kung mayroon man nakatutuwa hinggil sa pagyabong ng mga social networking sites (SNS's) tulad ng Friendster, Multiply, MySpace, Twitter, at itong pinaka popular, ang Facebook, ito ay ang pagkakaroon ng pagkakataong makaugnayan at makpagpalitan ng mensahe't kuro-kuro sa mga iniidolong manunulat at kritiko. Kung nabubuhay pa siguro sina Howard Zinn, Jean Baudrillard, o kaya sina Louis Althusser at Mao, may Facebook account siguro sila kundi man fan page, at kung gayon, sana'y aprubahan nila ang aking imbitasyon.

Nakatutuwang isiping dahil sa teknolohiya ay napakadali na ngayong makipag-ugnayan sa ibang mga tao, kakilala man o hindi, saanmang lupalop galing, basta't mayroong internet connection, LAN cable, o wi-fi signals. Sa pamamagitan ng Facebook (at ng iba pang SNS's), madali at mabilis nang maging updated sa mga bagay na pinagkakaabalahan ng mga dating kaklase, mga kaibigang matagal nang di nakita't nakausap, at mga "friends" na hindi mo naman personal na kilala. Ang mga SNS ay nagsisilbing plataporma para sa birtuwal na reunion. Ibig sabihin, ang pagyayabang hinggil sa mga personal achievement ("Magkano ang sahod mo?," "Tingnan mo ang bagong kotse ko!," "Ang puti at ang kinis mo na ngayon.," "Nag-asawa ako ng mayaman!," "Nakarating na ako sa Amerika," "Ginagawa ko lang Cubao ang HongKong!"), e madali nang ibalandra, dalawang megabytes o higit pa, kada segundo.

Maraming users ang iginugugol ang kahit ilang minutong bahagi ng kanilang panahon sa buong maghapon, at sa araw-araw na ginawa ng diyos, para sagutin ang tanong na "What's on your mind?" para ma-broadcast sa kanilang mga "friends" ang walang kamatayan nilang "status update." Kadalasan, mga walang kawawaang bagay ang laman ng kanilang "shoutout" ("Maliligo na ako," "I am sleepy," "Ang sarap ng lunch kanina!," "I am going to the mall with my friends tomorrow," "Excited!"). Kahit pag-utot, pag-aaksayahan ng panahong i-publish sa www. Pinag-aaksayahan rin naman ito ng panahon ng mga nagbabasa't nagkokomento.

"Wrong privacy" ang tawag dito ni Lourd de Veyra. Sa kanyang segment na Word of the Lourd sa TV5, pinagbulaybulay ni Lourd ang kasalukuyang konsepto ng mga Pilipino hinggil sa privacy. Aniya, sa pagyakap sa makabagong teknolohiya, ay "buong loob na [isinuko] ng tao [ang] maraming aspekto ng kanyang pribadong buhay." Dagdag pa niya, sa pamamagitan ng mga SNS, "dahan-dahan nang nabubura ang mga boundaries ng privacy natin."

Mas madali nga namang maghabi ng identidad na birtuwal kaysa identidad na aktuwal. Mas madaling maging katanggap-tanggap sa mga online community dahil may kalayaan ang user o sinumang marunong gumamit ng kasalukuyang teknolohiya (ang digital media) na ilagay ang kanyang personalidad sa loob ng kahong tinatawag nating kompyuter. Sa mga SNS, maaari kang mag-display ng identidad, gaano man kalapit o kalayo sa iyong aktuwal na katangian. Sa Facebook halimbawa, maaari mong iparamdam sa iyong mga contacts ang iyong pagiging "cool" at "astig." Puwede mong ipagyabang ang kahit anong aspekto ng iyong buhay, partikular ang iyong kalagayang ekonomik.

Ang profile na binubusisi ng user ay magandang simula. Dito, inilalagay ng user ang kanyang educational background, pati na ang kasalukuyang kompanyang pinagtatrabahuhan. Pero pinakamagandang venue ng "kaastigan" ang shoutbox ('yung naglalaman ng iyong status update). Kagaya ng nabanggit na, sa pamamagitan nito, maaari mong ipaalam sa maraming tao na, halimbawa, pupunta ka bukas sa SM Mall of Asia, para panoorin ang Alice in Wonderland sa IMAX. Alam nating lahat na hindi mura ang ticket sa IMAX. Isang malaking luxury ito dahil para makapanood ka rito, malamang, marami kang ekstrang pera, disposable income kumbaga.

At sino ang nagsabing walang hierarchy sa www?

Ang mismong kakayahan ng tao na mag-acquire ng internet service sa kanyang household ay isang patunay na hindi nabubura ng teknolohiyang tinatawag na www o kahit web 2.0, ang hierarchy, ang di pagkakapantay-pantay. Dahil hindi lahat ng mga Pilipino ay may access sa internet, o sa makabagong teknolohiya sa pangkalahatan. Sa mga pamayanan sa kanayunan, sa mga lugar na P7.00 lang sa maghapon ang kinikita ng mga manggagawang bukid, sa malaking bahagi ng Pilipinas na pinuproblema pa rin kung paano pakakainin ang mga anak, sumagi pa kaya sa isip ng mga tao doon ang "pangangailangang" makasabay sa takbo ng mundo, sa takbo ng globaslisasyon, sa pag-inog ng mundo, sa bagong updates sa Twitter at Facebook?

Ang hierarchy ay hindi hinabi at hindi rin binura ng HTML at XML. Pero nananatili ito.

Napag-uusapan na rin lang ang kalagayan ng mga magsasaka sa Pilipinas, heto ang makabuluhang obserbasyon ni Irene Angelopoulos:

There’s an ominous irony in FarmVille, a Facebook application that enables users to build and maintain a virtual farm. It’s more than a game: It’s an allegory. Virtual existence is feudalism for the modern age. Those who hold the information are kings and those of us toiling in the virtual fields are the servile peasantry: selling our souls for the mind-numbing comfort of an online existence. (Angelopoulos, 2010)

Sa mga SNS, natututo rin ang taong i-package ang kanyang sarili, at ibenta sa paraaang magiging katanggap-tanggap ito sa kasapi ng online community. Sa ganitong paraan, wala nang ipinagkaiba ang tao sa produktong kinukonsumo para sa "kaligayahan." Hindi ba't konsumerismo ang tawag dito?

Ano Ang Papel Ng Manonood?

2010-03-01T09:09:00.000+08:00

Ang manonood ba ay pasibong tagatanggap lamang ng "pre-constructed meanings" (Strinati, 2000) o aktibong lumalahok sa paglikha ng kahulugan sa tuwing humaharap siya sa iba't ibang panooring inilalako sa telebisyon?

Kapag pinanonood ang bagong soap opera ni Kris Aquino, ang "Kung Tayo'y Magkakalayo," walang pagtutol at walang pagtatanong ba nating tinatangkilik at tinatanggap ang kaayusan at kairalang tinatampok sa palabas na ito (at sa mga kahalintulad na panoorin)? O aktibo ba nating iniuugnay ang mga kaalaman at karanasan sa imaheng ipinapakita ng mga bida't kontrabida sa soap opera?

Gumaganap si Kris Aquino bilang Celina, isang overprotective na ina sa pasaway na anak, si Gwen (Kim Chiu). Mula sa pagbubuntis hanggang sa pagdadalaga ng unica hija, itinago ni Celina ang katotohanang si Gwen ay bunga ng relasyon niya sa lalaking hindi naman niya asawa, si Steve (Gabby Concepcion). Naganap ang relasyong ito sa panahong inakala ni Celina na patay na ang asawang si Frank (Albert Martinez). Pero nagbalik si Frank, at dahil dito, naudlot ang pag-iibigan nina Celina at Steve. Ang muling pagtatagpo ng mga pangunahing tauhan matapos ang napakaraming taon ay lalong nagpapakomplika sa magulo nang sitwasyon.

Gumaganap din si Kris Aquino bilang submissive na asawa sa dominanteng si Frank. Sa relasyon nila, lalaki ang mapagpasya. Ito ire-reinforce pa ng isa sa mga linyang binitawan ni Frank: Iginiit ng lalaki, "Ang babe, okey lang maiputan. Ako, hindi."

Maluwag sa loob bang tinatanggap ng mga manonood ang kaayusang itinanghal sa "Kung Tayo'y Magkakalayo?"

Bago pa man magsimulang umere ang palabas na ito, marami na tayong alam hinggil sa mga bida, partikular kay Kris Aquino. Laging laman ng mga usap-usapan, tabloid, at news program si Kris. Pinakahuling balita tungkol sa kanya ang umano'y pagsugod niya sa babaeng nauugnay sa basketbolistang asawang si James Yap.

Bukod sa mga kontrobersiya, kaakibat ng pangalang Kris Aquino ang kaliwa't kanang endorsements, mula detergent soap hanggang klinikang pampaganda. Sa kanyang drama series, hindi lamang isang beses na ipinakita ang tauhang ginaganapan ni Kris habang nagluluto gamit ang Maggi Magic Sarap. Inilalakip hindi lamang sa kanyang imahen bilang celebrity kundi maging sa kanyang mga papel na ginaganapan ang kanyang mga produktong kanyang ineendoso.

Nasa anino na rin ni Kris ang kanyang pamilya. Hindi maitatangging mula sa angkan ng mga panginoong maylupa ang bida ng "Kung Tayo'y Magkakalayo."

Hindi rin sikreto sa mga manonood ang buhay-pag-ibig ni Kris. Pamilyar tayo sa mga nakarelasyon niya, na kalimita'y mga lalaking may asawa.

Ganito ka-loaded ang imaheng ipinopostura ni Kris sa telebisyon at iba pang pangmadlang midya. (Sa katunayan, 'queen of all media' ang bansag niya sa kanyang sarili.) Sa halos lahat ng aspekto ng kanyang buhay, maging ito man ay personal, politikal, o seksuwal, ay pamilyar tayong lahat at tila wala tayong kawala. Tila lahat tayo ay maaaring maging Boy Abunda na makikinig sa lahat ng tuwa at hinagpis, kawawaan at kawalang-kawawaan ng paboritong anak ni Cory. Sa heneresyong ito, walang sinumang mamamatay ang hindi nakakikilala kay Kris Aquino.

Lahat ng nabanggit (at hindi nabanggit) ay potensyal na makatutulong sa paglikha ng kahulugan, sa pag-unawa sa mensaheng ipinababatid sa pamamagitan ng pangmadlang midya.

Sa puntong ito, mahalagang pag-usapan kung paano ginagamit ng manonood ang mensaheng tinatanggap mula sa panonood ng mga programang pantelebisyon. Kaninong interes (pang-ekonomiya, pangkultura, at pampolitika) ang mangingibabaw--ang interes ng iilang mga prodyuser, o ng milyun-milyong manonood?

Girl Power sa TV Ads, Pelikula, at Men's Magazine

2010-02-21T11:00:00.000+08:00

Sa mga TV commercial ng sikat na hair conditioning product, ang mga endorser ay mga babaeng bantog sa kani-kanilang mga larangan--sa mga larangang "panlalaki," tulad ng car racing/drag racing at billiards. Sa mga ads na ito, ipinakikitang "kahit sila'y babae lamang," nagawa nilang maging matagumpay at manatiling maganda (ang mukha, buhok, at katawan). Isasahog sa ad ang mga overrated na ideyang "beauty and power" bilang islogan, katabi ang logo ng produktong ineendoso. Sa ganitong paraan, naikakahon nila ang konseptong "girl power" sa paniniwalang kapag nagagawa ng mga babae ang mga bagay na panlalaki lamang, saka lamang nakukuha, naaabot, nahuhubog ang at nagkakaroon ng pagkakapantay-pantay.

Girl power--kapag napiling magtungo ni Ate sa Middle East para maging welder, o kapag nagtungo si Nanay sa Hilagang Amerika para maging construction worker.

Sa pelikulang She's The Man (2006) na pinagbidahan ni Amanda Bynes, kinailangan pa niyang magpanggap na lalaki para makasali sa soccer team at mapatunayang hindi hadlang ang pagiging babae para maging magaling sa isport na napili. Girl power ang mensaheng nais ipaabot ng pelikulang ito sa mga manonood.

Nakapagpapataas din daw ng kumpiyansa sa sarili ang pagpo-pose nang seksi sa mga men's magazine. Naipapakita ng mga artista at modelong sumasabak sa mga seksing pictorial ang kanilang pagkababae (femininity), lakas ng loob (confidence), at tapang (courage), mga katangiang binansagang seksi ayon sa makalalaking kaisipan. Ito kasi ang hinahanap ng lalaki sa isang babae. Nahuhumaling ang mga lalaki sa mga babaeng hindi nahihiyang ipakita ang kanilang sekswalidad. Ito ang kanilang bersyon ng girl power.

Lumalabas na ganitong pananaw hinggil sa girl power ang napalulutang sa pamamagitan ng pangmadlang midya. Ano ang problema rito?

Ano/anu-ano ang mga pamantayang ginagamit sa pagtukoy o pagsukat sa girl power? O kaninong pamantayan ang umiiral?

Kapansin-pansing ang konsepto ng girl power na hinuhubog sa pamamagitan ng pangmadlang midya ay makalalaki. Makalalaki dahil pumapabor ang kasalukuyang pananaw hinggil sa girl power sa kapritso at pangangailangan ng patriyarkal na lipunan. Sa ganitong lagay, kailangan pang patunayan ng babae ang kanyang sarili gamit ang panukat na itinakda ng makalalaking lipunan.

Kung gayon, ako na isang babae ay magiging kapantay lamang ng mga lalaki kapag nakumbinsi ko sila na kaya kong makipagsabayan sa mga larangang matagal na nilang pinaghaharian (halimbawa nga, sa isports o kaya'y sa komersyo). Para mapatunayang pantay ang mga babae't lalaki, maaaring umabot' sa puntong kailangan ko pang magpanggap na lalaki, o maging parang lalaki. At maipakikita ko lamang ang aking tapang kung kaya kong i-display at ipangalandakan, hindi ang laman ng puso at isip, kundi ang aking laman at katawan. Kung magpo-pose ako nang seksi, para kanino ba ako naglalantad, para sa sarili ko o para sa kalalakihang siyang target market ng mga men's magazine?

Sino ang tunay na nakikinabang sa kasalukuyang pananaw ukol sa girl power na hinuhulma ng midyang pangmasa?

'Fashionalism'

2010-02-15T17:07:00.010+08:00

Inimbento ng fashion designer na si Rhett Eala (My Pilipinas; Collezione C2) ang terminong "fashionalism," mula sa mga salitang "fashion" at "nationalism" bilang paglalarawan sa mga produkto ng fashion industry, global man o lokal, na nagpapakita at nagtataguyod ng pagmamahal sa bayan at pambansang kaakuhan (identidad).

Sa pamamagitan ng pagtangkilik sa mga brands ng t-shirt, pantalon, mga aksesorya, at iba pang produktong yari sa telang kakulay ng ating bandila, may nakaimprentang mapa ng Pilipinas, at may nakaburdang simbulo ng araw at mga bituin, maaaring maipagmalaki ang pagiging Pilipino. Ganitong mga gamit at kasuotan ang inilalako ng Benigno Aquino Foundation, Collezione C2, Yabang Pinoy, Team Manila, Analog Soul, at Three Stars and A Sun. Siyempre, hindi nagpahuli ang mga dayuhang brands tulad ng Nike at Adidas. Mabenta ang kanilang mga t-shirt na may mukha ni Manny Pacquiao, gayon din ang mga jacket na tila watawat ng Pilipinas.

Ayon kay Rhett Eala (Diaz, 2008), sa ganitong paraan ay madaling naaabot ang mga kabataan, na siyang target market ng kanyang brand. Dagdag pa niya, ang paggamit sa mga kasuotang nagpapakita ng "fashionalismo" ay isang mabisang paraan para gawing "hip and relevant" ang konsepto ng nasyonalismo sa mga mamamayan, lalo na sa kasalukuyang henerasyon ng mga Pilipino.

Samantala, malinaw kay Rapa Lopa (Kwok, 2008) ng Benigno Aquino Foundation ang papel ng kulturang popular sa pagpapalaganap ng damdaming makabayan. At ang paraang tinutukoy ng manugang nina Ninoy at Cory ay ang paglikha at pagbenta ng "collectible merchandise" sa mga kabataan.

Sa panahong postmodern, hindi nakapagtatakang maging popular sa mga mamamayang hindi lubusang nakakikilala at/o nakauunawa sa kanilang pambansang identidad, ang mga produktong ipinapatangkilik ng mga namumuhunan at ineendoso ng mga pambasang burgesya (tulad ni Eala) at panginoong maylupa (tulad ng angkang pinanggalingan ng mga Aquino). Kinikilala ni Fredric Jameson (Featherstone, 2008) ang:

...postmodern culture as the culture of consumer society, the post-World War Two stage of late capitalism. In this society, culture is given a new significance through the saturation of signs and messages to the extent that 'everything in social life can be said to have become cultural' (Featherstone, 2008).

Halimbawa, paano natin ngayon binibigyang-saysay ang nasyonalismo? Ang sagot ng mga kapitalista ay ang pag-translate sa abstraktong konsepto ng pagkamakabayan para maging tubo o kita. Ang "saturation" ng mga imahen at simbulo ng pagiging makabayan ay nakalilikha ng distorted na pananaw. Sa "hip and fun" na paraan ay madali naitatanim sa isip ng mga mamayang tinatawag nilang konsyumer na ang tunay pagmamahal sa bayan ay maipapakita at ang pambasang kaakuhan ay mabubuo sa pamamagitan ng pagtangkilik, pagbili, at paggamit sa fashionalism (sa mga fashion merchandise), at hindi sa paghahangad ng at pagkilos para sa pagbabagong panlipunan.

Mga Sanggunian

Diaz, Tals. 2008. "No to Fascism, Yes to Fashionalism." mula sa http://showbizandstyle.inquirer.net/you/super/view/20080822-156272/No-to-fascism-yes-to-fashionalism.

Featherstone, Mike. 2008. "Theories of Consumer Culture." Cultural Studies: An Anthology. Michael Ryan, ed. USA: Blackwell Publishing.

Kwok, Abigail. 2008. "Ninoy Goes Pop." mula sa http://globalnation.inquirer.net/sosy/sosy/view/20080822-156245/Ninoy-goes-pop.

Buwaya sa Cross-section ng Ating Lipunan

2010-02-08T16:25:00.013+08:00

Ano ang saysay ng mga buwaya sa lipunan natin?

Nang mahulog mula sa bangka habang nakikipaglaban sa mga kaaway, ang "espiritu ng kanyang Buwaya" ang sumalo at nagligtas kay Bantugen. (1) Ito ang tumulong para magapi ni Bantugen ang mga kalaban. Sa pamamagitan ng malakas na hampas ng buntot, madaling naitumba ng Buwaya ang mga nagtangka sa buhay ng bantog na si Bantugen.

Sa kabilang banda, may paniniwala tayong mga Pilipino kaugnay ng pagluha ng buwaya. Tumutukoy sa kawalan ng sinseridad ng isang tao ang praseng "umiiyak (o hindi umiiyak) ang buwaya."

Samantala, Luha ng Buwaya ang pamagat ng isa sa pinakamahusay na nobela ni Amado V. Hernandez. (2) Sa nobela, "buwaya" ang bansag sa mga panginoong maylupang nagsamantala sa kahinaan at kalagayan ng mga manggagawang bukid sa nobela.

"Buwaya" rin ang tawag natin sa mga pulis na nagsasamantala sa kapangyarihan para mangikil ng mga kawawang motorista. Sila ang mga buwayang unipormado't marunong pumito. Ito ang bansag sa mga nangongotong na pulis dahil sinlaki ng bunganga ng buwaya ang kanilang bulsa at/o dahil singkapal ng balat ng hayop na ito ang kanilang apog.

Sa pintura naman ng kontemporanyong visual artist na si Caloy Gernale (3), ipinakita ang kanyang personal na atake sa kilala nang imahen ng buwaya. Sa pintura niyang may pamagat na "Under the Umbrella Corporation," masining na itinampok ang dominasyon ng iilang maykapangyarihan, ng naghaharing puwersa, na sinisimbulo ng lalaking may malaking katawan at may ulo ng buwaya, sa ilalim ng iisang lipunang ginagalawan natin, na sinisumbulo naman ng kinakalawang na payong. Sa aking palagay, ito ang pahiwatig ng artist, ang mailarawan ang nabubulok na yugto sa ating lipunan.

Itinampok rin ang buwaya sa isa sa mga drawings ni Caloy Gernale na kabilang sa unang zine ko. Ano sa palagay mo ang klase ng buwayang inilalarawan dito? (Nasa itaas.)

Maituturing ngang status symbol ang larawan ng buwaya; agad nating malalamang "may sinasabi" ang isang indibidwal kung may nakaburdang buwaya sa kanyang kamiseta (o bag o sapatos na LaCoste), o kaya, kung nakatatak ang imaheng ito sa suot na rubber slippers (Crocs). At ang pagtangkilik naman sa mga peke o pirated na bersyon ng mga komoditing ito ay sagisag ng kajologan? O bakas ng lumalalang konsumerismo sa ekonomiya at kulturang neoliberal?

Mga Tala

1. Mababasa ang epiko ni Bantugen sa Ang Ating Panitikan nina Isagani Cruz at Soledad Reyes (1984).
2. Amado V. Hernandez, Luha ng Buwaya (Maynila: Ateneo de Manila University Press, 1974).
3. Si Caloy Gernale ay magkakaroon ng 6th one-man exhibit, may pamagat na "Bring Your Own Magnifying Lens" sa Metro Gallery, San Juan, Metro Manila sa May 2010. Abangan.

Ang Tamis at Pait sa Pagngunguyngoy: Mga Love Song at Superstructure

2010-02-02T19:30:00.012+08:00

Sino ba namang hindi kikiligin sa mga awit ni Taylor Swift? Nakahahalina hindi lamang ang kanyang mga kanta, pati na rin ang imaheng kasamang inilalako ng korporasyon at superstructure na nakikinabang sa mga ito. At mukhang sila nga ang tunay na kinikilig sa bawat dolyar na kapalit ng mga album at iba pang merchandise ni Taylor Swift.

Hit sa mga kabataan ang mga kanta ni Taylor Swift. Kahit nga ang pinsang kong mag-aapat na taon pa lamang ay memoryado ang mga ito. Madaling sundan ang mga kantang ito, nakaka-LSS (last song syndrome). At kahit hindi ka pamilyar sa mismong singer, siguradong nakasalubong na ng mga tenga mo ang pop country na musika, maaaring sa loob ng pampasaherong bus habang pauwi sa inyo, o sa loob ng mall na tinatambayan matapos ang eksaminasyon.

Sa sobrang pa-sweet ng mga kantang tulad ng kay Taylor Swift, hindi mo na kailangang problemahin pa ang mataas na presyo ng asukal sa merkado ngayon. Ang bawat nota at salita sa mga kantang "Love Story," "White Horse," o kaya, "You Belong With Me" ay sapat na para patamisin ang mapait na kape at malumbay mong buhay. Ito ang gayuma ng mga awit ng banyagang singer. Ito ang pangako ng mga love song.

Kinukunsinti ng mga love song ang mala-soap operang pagdambana sa kapangyarihan ng pag-ibig, lalo na ngayong buwan ng Pebrero. Mayroong theme song ang anumang yugto sa buhay-pag-ibig ng mga konsyumer. Sa ngayon (habang sikat pa si Taylor Swift), soundtrack ng mga kabataang nasa kasibulan pa lamang ang mga awit ni Taylor Swift, pagkat pangunahing itinatampok sa mga ito ang bittersweet na karanasan sa pagsabak sa young love, sweet love slash puppy love.

Sa puntong ito masarap pag-usapan ang mga sumusunod:

Anong klase ng pag-ibig, bilang sentral na usapin sa mga love song, halimbawa, sa mga awit ni Taylor Swift, ang pinalulutang ng mga lumikha nito?
Anong imahen ng babae/pagkababae ang itinataguyod sa mga love song, halimbawa, sa mga awit ni Taylor Swift?
Bakit at paano bumebenta ang mga ganitong klase ng awitin?
Ano/Anu-anong mga institusyon o superstructure na nakikinabang sa pagpapalaganap ng kulturang inilalako sa pamamagitan ng mga love song?
Ano/Anu-ano ang kapakinabangan ng mga institusyon o superstructure mula sa pagpapalaganap ng ganitong klase ng mga awit?
Paano tinatanggap/pinoproseso ng tagapakinig ang mensaheng subliminal na itinatawid sa pamamagitan ng mga love song?

Napapanahong Pagbasa sa "Cory Aquino at Militarisasyon" ni Salgado

2010-01-25T15:51:00.011+08:00

Inimbitahan ako ng Kapatirang Plebeians UPLB Curia noong Setyembre 2009 sa inorganisa nilang symposium, "Thou Shall Not Run: Ang Kultura at Lipunan Bilang Banta sa Pagkapangulo," ginanap sa NCAS Auditorium ng UP Los Banos. Ang nasa ibaba ay bahagi ng panayam na binigkas ko sa symposium na ito.

Sa paghahanap ko ng mga materyales para sa panayam na ito, nadiskubre ko ang inaalikabok na sanaysay ni Fr. Pedro Salgado, may pamagat na "Cory Aquino at Militarisasyon." Nasa sanaysay na ito ang sagot kung bakit hindi naman nagkaroon ng makabuluhang pagbabago sa buhay ng batayang masa sa ilalim ng panunungkulan ni Cory Aquino.

Noong isang linggo, nagmartsa ang mga magsasaka mula sa kani-kanilang probinsya tungo sa Department of Agrarian Reform at Mendiola. Isa sa mga itinampok ang ika-23 anibersaryo ng Mendiola Massacre. Totoong napapanahon pa rin ang isyu na ito dahil sa napakaraming dahilan--ang pagkagayuma ng mga kabataan sa Cory magic aka Yellow Fever na pinakikinabangan ngayon ng presidential candidate na si Noynoy, ang panawagan ng Simbahang Katolikang maging santo si Cory, at higit sa lahat, dahil hindi pa rin nagkakaroon ng tunay na reporma sa lupa, patuloy na lumalala ang militarisasyon sa kanayunan.

Sa dinamirami ng mga tao sa Pilipinas na lumaban sa mapang-aping rehimen ni Marcos, bakit ang kimi at tahimik na maybahay ni Ninoy Aquino ang napiling kumandidato bilang pangulo ng Pilipinas? Ang mas mahalagang tanong—sino ang pumili sa kanya?

Hindi lingid sa kaalaman ng nakararami ang sinasabing nag-udyok kay Cory Aquino para tumakbo bilang presidente ng Pilipinas. Ang makasaysayang isang milyong pirma na sa katunayan ay naka-display pa nga sa Benigno Aquino Jr. Museum, ang ipinagmamalaki ni Cory na nagbigay ng lakas ng loob sa kanya para tumindig at labanan ang noo’y pinakamakapangyarihang pinuno sa bansa, walang iba kundi si Ferdinand Marcos. Bukod sa isang milyong lagda, suportado rin si Cory ng mga taong simbahan. Ang nagkumbinsi kay Cory? Sino pa, e di ang kanyang matalik na kaibigang si Jaime Cardinal Sin (Salgado, 1988). Bukod kay Cardinal Sin,

Ang mga Obispo ng Pilipinas sa ilalim ng Pamumuno ni Ricardo Vidal, Cardinal ng Cebu, ay malaking tulong din kay Cory. Nagdeklara ang mga Obispo ng pagiging ilegal mismo ng gobyernong Marcos. Ang halalang Pebrero 7, ayon sa mga Obispo, “ay walang katumbas sa pamamaraan ng pandaraya. Ang isag gobyernong kumukuha o nagpapatuloy ng kapangyarihan sa pamamagitan ng pandaraya ay walang batayang moral.” (Salgado, 1988)

Sa pangunguna ni Cory, habang nakabantay sa likod niya ang mga bigating opisyal ng Simbahang Katolika, nailunsad ang EDSA Revolution, dala na rin ng matinding pagkadismaya ng taumbayan sa noo’y kagaganap pa lamang na pandaraya sa eleksyon. Balita ring inatasan ni Marcos ang militar na sumugod sa Kampo Aguinaldo, dala ang mga helikopter at tangke, “para wasakin ang mga kampo” na kinaroroonan ng mga sumuway na “maimpluwensyang miyembro ng Militar,” sina Juan Ponce Enrile at Fidel Ramos (Salgado, 1988). Si Cardinal Sin naman ay nanawagan sa mga taong tumungo sa kalye.

Bilang tugon sa pakiusap ni Enrile, tinawagan ni Cardinal Sin ang mga pari, seminarista, madre, at mga relihiyoso para ipagtanggol ang mga kampo mula sa mga puwersa ni Marcos. Kung daan-daang libong tao ang nakapagitan, naisip ng Cardinal na hindi magpapaputok ang mga tangke at impanteriya. (Salgado, 1988)

Nagkaroon ng tsunami ng mga tao sa kalsada. Naging positibo ang tugon ng mga tao sa panawagan ni Cardinal Sin. Kinubkob ng tsunaming ito ang Malakanyang. Ayon pa nga kay Salgado (1988), dahil sa pagkapahiya, napilitan si Marcos na umalis at tumakas tungo sa ibang bansa. Si Cory ang naging ika-11 at unang babaeng pangulo ng Pilipinas. Siya rin ang nagbalik ng demokrasya sa bisa ng pagpapabago sa Konstitusyon. At si Cory ay nakilala sa pangalang “ina ng demokrasya” o kaya’y “ilaw ng demokrasya.”

Sa mga naganap, masasabi ba nating umiral ang demokrasya? Ang demokrasya (Zialcita, 1997) ay tumutukoy sa “form of government whose ideal is that all the adult members of a state should enjoy the right to participate in deciding on public matters (res publica), that is, matters affecting all of them as a community.” Batay sa depinisyong ibinigay, masasabi ba nating ang mga magkakasunod na pangyayari sa kasaysayan ng bansa na naging daan para sa pagkakaroon ng transisyon sa pamahalaan mula diktadurya tungo sa demokrasya, ay malinaw na nagpakita ng manipestasyon ng demokrasya?

Masasabing umiral nga ang demokrasya kung una, hindi iilan lamang ang pumili sa magiging pinuno ng bansa. Ang pagpili kay Cory Aquino ay isa bang sistematiko, organisado, at napagkaisahang desisyong ginawa ng mga taong bumubuo sa iba’t ibang sektor ng lipunan?

Ikalawa, maituturing na demokrasya ang umiral sa panahong iyon kung ang rehimen ni Cory ay nagkaroon ng sistematikong paglalatag at pagpapatupad ng mga kongkretong programang pakikinabangan nang matagalan ng malawak na mamamayan, ng mga magsasaka’t manggagawa. Sino ang higit na nakinabang sa People Power 1? Ang taumbayan o ang iilan lamang?

Palagay ko’y hindi ang kapakanan ng sambayanan ang pangunahing nagpakilos sa mga Obispo sa kanilang nagawa na, kundi ang pangamba nila sa tumitinding lakas ng mga Komunista at ng mga kaalyansa ng mga ito. Sa madaling sabi, ang pagnanais ng mga Obispo na mahalagang manatili ang status quo laban sa inaadhika ng mga Komunista ang siyang nagtulak sa mga Obispo para patalsikin sa Marcos at paupuin naman si Corazon Aquino bilang pangulo. (Salgado, 1988)

Kapansin-pansin sa magkakasunod na pangyayari bago kumaripas si Marcos, na tila kontrolado ng iilan lamang ang takbo ng kasaysayan at ang motibo nila ay pansarili lamang. Katunayan, sa panahon ng panunungkulan ni Cory, hindi naman nagkaroon ng pagbabago sa kalagayan ng batayang masa. Hindi isang pamahalaang nagtataguyod ng pantay na karapatan ang pinangunahan ni Cory. Sa halip, ang pangulo ay napalitan lamang ng maamong mukha at sa ilalim ng pamumuno ni Cory, napanatili lamang ang status quo. Walang lantarang pagdukot at pagpatay, pero marami pa ring sa gutom ay namamatay. Hindi nagkaroon ng politikal na lakas at kapangyarihan ang mga manggagawa at magsasaka (Salgado, 1988). Sa ganitong kalagayan kasi, higit na nakikinabang ang mga naghaharing institusyon gaya ng Simbahan. “Bakit nga ba maghahanap pa sila ng ibang uri ng lipunan, gayong sa kasalukuyan, sila’y pribilehiyo, mayaman at makapangyarihan?” (Salgado, 1988). Isipin mo, kung ang mga lupain at kayamanan ay pantay-pantay na maipapamahagi sa lahat ng tao, at kung tunay na magiging kalahok sa mga desisyon at programa ng gobyerno ang lahat ng mamamayan, anumang uri o sektor ang kanilang pinanggalingan, aanhin pa nga naman ng mga pari ang magagara nilang bahay at matatabang bank account? Hindi na rin siguro kailangan pang umasa sa bulag na pananampalataya, sumandig sa paniniwalang mas mahal ng Diyos ang mga mahihirap, kung makararanas ng pagkakapantay-pantay ang katawang-lupa ng mga Pilipino. Hindi ko malilimutan ang isinaad ni Salgado (1988), “Tama ang mga Obispo, pari, at madre sa pagsuporta kay Cory Aquino. Hindi handa si Cory na wasakin ang istruktura ng bagong lipunan.”

Ganito ang hitsura ng demokrasyang ipinamana sa atin ng pamahalaan ni Cory Aquino.

Mga Sanggunian

Salgado, Pedro, OP. 1988. Cory Aquino at Militarisasyon. Salin ni Rogelio Galicia. Quezon City: Linangan ng Kamalayang Makabansa.

Zialcita, Fernando. 1997. “Barriers and Bridges to a Democratic Culture.” Philippine Democracy Agenda: Democracy and Citizenship in Filipino Political Culture. Vol. 1. Maria Serena Diokno, ed. Quezon City: Third World Studies Center.

Kapag Kapitalista ang Nanawagan ng "Save the World"

2010-01-18T16:30:00.016+08:00

"Wanna make a real difference? Then get a Globe Tattoo."

Sa bagong TV commercial ng Globe Tattoo, itinanghal kung paano mag-"save the world" sa pamamagitan ng pinakabagong serbisyong kaugnay ng kanilang produkto. Ngayon, maaari nang tumawag at mag-text gamit ang kompyuter at internet connection basta't naka-Globe Tattoo. Mga seksing heteroseksuwal na petiburges at ang kanilang hangaring sagipin ang Inang Kalikasan ang nanguna sa patalastas na ito.

Isang dolphin ang natagpuang walang malay sa dalampasigan. Buti na lang at dala ng pangunahing babae ang kanyang laptop at Globe tattoo (sa beach!) kaya't agad niyang nakontak ang mga kauri para mailigtas ang naghihingalong lamang-dagat.

Kahit palasak na, maganda pa ring pakinggan ang panawagang magpaka-eco friendly lalo't isyu sa dekadang ito ang climate change. Bilang estratehiya, ikinakabit ngayon ng Globe ang isang tila napakadakilang misyon sa kanilang produkto para ito ay magkaroon ng malalim na silbi o esensya. Na maaaring matupad ang anumang layon o hangarin sa pamamagitan ng birtuwal na pakikipag-ugnayan sa kapwa ay kanilang mensahe.

Bukod dito, kapansin-pansin din ang bagong disenyo o "skin" ng gadget na ito--ang mapa ng Pilipinas at mga simbolo at kulay na gaya ng nasa bandila. Sa pamamagitan din nito ay inaasahang maiaangat ang antas ng "pag-ibig sa bayan" ng mga Pilipino, lalo na ng mga kabataan na siyang target market ng Globe. (Kahalintulad ng mensaheng ipinaaabot ng Ako Mismo dog tags, Three Stars and A Sun apparel, at iba pang gamit o produktong may mukha ni Manny Pacquiao, Jose Rizal, Ninoy Aquino, may mapa ng Pilipinas, may araw at mga tala, atbp.)

Sa TV ad ng Globe, parang ang "hot and sexy" pala ng aktibismo.

Anu-ano ang maaaring ipahiwatig ng TV commercial ng Globe Tattoo?

Itinutumbas ng Globe ang abstraktong konsepto ng nasyonalismo sa pagkakaroon ng mga produktong "nagpapatunay" ng pagmamahal sa bayan. Ngayon, napakadaling maging makabayan; isa sa mga paraan ay bumili ng Globe Tattoo na may iconic na imahen ng Pilipinas. Pinagkakakitaan pa nila ngayon ang sumisidhing damdamin ng mga Pilipino sa "pagka-Pilipino," habang pinabababaw ang pagka-Pilipino.

Sa kanilang TV ad, malinaw na ineengganyo ang mga Pilipinong bumili ng kanilang produkto. Pero bukod pa rito, pinaniniwala rin nilang sapat na ang internet at birtuwal na identidad at birtuwal na realidad para maipakita ng isang indibidwal ang kanyang partisipasyon at opinyon hinggil sa iba't ibang isyung panlipunan.

"Call an army. Organize change. Save the world."

Nauna nang pinatunayan ni Mong Palatino na bagamat nakatutulong, lubhang kulang ang "virtual activism" para tunay na maorganisa ang mga tao, lalo na ang mga marginalized na bahagi ng lipunan. Dagdag pa niya:

Activism demands sacrifice. Struggling for change is difficult because its aim is to dismantle the exploitative structures of the status quo. Those who wield power would not easily surrender their hegemony. It is important for change crusaders to learn these “inconvenient truths” about activism. (Palatino, 2010)

Kung internet din lang ang sasandigan, magiging napakahirap ngang abutin ang nakararaming mga Pilipino. Limitado lamang ang bilang ng mga Pilipinong may access sa internet. Katunayan, ayon sa Internet World Stats, 24.5% lamang ng kabuuang bilang ng ating populasyon ang nakabibisita sa worldwide web. At karamihan dito ay mga kabataang petiburges. Dahil sila ang karaniwang may access at kaalaman sa paggamit ng teknolohiyang ito, sila ang hinihikayat ng Globe na mag-"save the world." Pansining mga kabataang mataas na peti-b lamang ang itinanghal sa kanilang bagong patalastas. Gusto rin bang iparating ng Globe na nasa kamay lamang ng mga kabataang ito ang ikabubuti ng lipunang ginagalawan nila? Hindi ba masyadong mapanghati ang ganitong palagay?

Sa halip kasi na iugnay ang petiburgesya sa mga talagang nakararanas ng pagsasamantala at di-pagkakapantay-pantay, sa mga uring hindi naman nakagagamit ng kompyuter at internet at walang kakayahang bumili ng Globe Tattoo, inilalayo ng Globe ang relasyon sa pagitan ng mga uring naaapi at mga uring maaaring maging kaalyado at pinalalabo rin ang ugnayan sa pagitan ng mga uring ito. Totoong "kabataan ang pag-asa ng bayan," gayonman, nasa kamay lang ba nila ang ikapagbabago ng takbo ng lipunan? Ang kakayahang pamunuan ang lipunang magtataguyod ng pagkakapantay-pantay at magtatakwil sa kabulukan ng pyudalismo't monopolyo kapitalismo ay nasa uring proletaryado. Kaya siguro hindi mga factory worker ang ipinakitang nagliligtas ng dolphin sa pamamagitan ng broadband sa pinakabagong TV ad ng Globe Tattoo.

Binaliktad Mo Ang Mga Titik Sa Iyong Pangalan

2010-01-10T13:11:00.013+08:00

Palaging sinasabi sa mga parangal na hindi nasayang ang buhay ng mga kasamang minartir ng lipunan. Pinakamataas na pagkilala ang igagawad sapagkat buhay ang inalay para sa mga masang api. At saka sasabihin sa iyo ang gasgas na linyang "Katawang lupa lamang niya ang nawala. Pero patuloy siyang nabubuhay sa ating alaala, pagkat ang dugo ng martir ang lalong nagpapaalab sa pakikibaka."

Pero may isang kaibigan ang nagkuwento, kapag ikaw na pala mismo ang namatayan, anumang salita at rason ay di makasasapat para ibsan ang pinaghalong lungkot at galit na nadarama. Parang mapurol na kutsilyong tatarak sa dibdib mo ang mga papuri at pakikiramay. Maigi pa kung matalas ang talim, masusugatan ka nang di nasasaktan. Totoo pala.

Nakasama kita dahil tinawag mo akong kasama. Kahit hindi naman talaga tayo malapit sa isa't isa. Ang nag-uugnay sa atin ay ang prinsipyong pinaniniwalaan natin, ang prinsipyong nag-akay sa iyo sa kanayunan, ang prinsipyong hawak ko pa rin ngayon gayong bundok at kapatagan ang layo mo sa akin. Ngayon, ang prinsipyong ito pa rin ang nag-uugnay sa atin, lalo na't buhay at kabilang-buhay ang pagitan natin.

Sabi ko nga, hindi naman tayo magkaibigan. Pero tinawag mo akong kasama. Naaalala ko nung hindi pa tayo magkakilala. Palagi kang nasa Student Union Building, sa loob ng University Food Service, nakangiti kang kumakain ng spaghetti'ng wala namang lasa.

Naalala ko nung una kitang makilala. Sa isang pulong, nagpakilala kang "Aaron," kahit hindi naman talaga ito ang pangalan mo. Ako? Nakalimutan ko na kung anong pangalan ang ginamit ko noon.

Naaalala kong palagi mo akong binibiro sa Humanities Steps kapag dumadaan ang lider ng Espaleklek. Tuloy, namumula ang aking mga pisngi, pati tenga. Pagkatapos, sabay tayong tatawa.

Naaalala kong maraming nagkakagusto sa iyo, mga babae't lalaki. Campus hottie ang tawag nila sa iyo. Palibhasa'y gwapo ka na, matalino pa. Kapag ikaw ang may hawak ng mikropono o ng megaphone, maraming nakikinig.

Naaalala ko pa, tayong dalawa ang nanguna sa mga programa sa harap ng Humanities at ng Board of Regents, para harangin ang noo'y napipintong ikatlong termino sa pagkatsansilyer ni David.

Naaalala ko pa nung umalis ka na. Sumugod ang nanay mo sa apartment ng isang kasama (nandoon ako), hinahanap ka. Hindi ka yata nakapagpaalam nang maayos sa mga magulang mo? Naaalala ko, umiiyak ang nanay mo.

Naaalala ko, nang mapanood ko ang kontrobersyal na documentary ng ABC5 (ngayo'y TV5 na). May suot kang maputik na bota, may bitbit kang lumang armalite. Ibinahagi mo kung bakit marami at dadami pa ang mga kabataang hahawak ng armas.

Binaliktad mo ang pagkakasunud-sunod ng mga letra sa iyong pangalan. Katwiran mo kasi, masyadong common ang "Ian." Simula noon, tinawag kang "Nai" ng mga kasama at kaibigan. Corny kang babanat ng "Nai, para naiiba."

Sinubukan mo ring baliktarin ang tatsulok.

Hanggang sa muli, Ian Maderazo (1983-2010)

Pag-ibig Ayon Kay Ronald McDonald

2010-01-08T15:02:00.006+08:00

Sa pinakabagong patalastas ng McDonald's, muli nating naramdaman ang kainosentehan ng batang pag-ibig sa pakikipagkita ng binatilyo sa dalagang kaedad niya. Ipinahihiwatig na mayroong unawaan ang dalawa, at sa McDonald's marahil nila napiling mag-date. Ibayong kilig ang dulot nito sa mga kabataan, pati na rin sa mga matatandang minsan sa kanilang buhay ay nakaranas din ng puppy love.

Ganito rin ang tema ng nauna pang TV ad ng McDo, umiikot sa first love sa saliw ng "Huling El Bimbo" ng bandang Eraserheads. Masarap nga namang balik-balikan ang ganitong mga pagkakataon sa buhay. Nostalgic. Kaya't tila masarap magtungo sa pinakamalapit na branch ng McDo at mag-senti habang ngumangasab ng BurgerMcDo at fries.

Ito mismo ang gustong mangyari ng mga namumuhunan. Sa pamamagitan ng ganitong ad campaign sa telebisyon ay madaling nahihimok ang mga konsyumer na magtungo sa McDo, nang sa gayon ay maitransporma ang cerebral na konsepto ng pag-ibig sa anyo ng tubo o kita.

Ayon kay Bienvenido Lumbera (1979), "kung tutuusin, walang dalawang tao ang dumaranas ng pag-ibig sa magkaparehong paraan. Bawat isa sa ati'y may partikular na karanasan, at katapatan ng ating mga salita at kilos sa partikular na karanasang iyan ang siyang nagpapakilala sa likas na kulay ng ating pagtatangi sa tao." Kaya't nakapagtatakang maraming nakaka-relate sa mensahe ng mga patalastas ng McDo. Nagagawa nitong masaling ang pinaka-vulnerable na bahagi ng ating ulirat at kamalayan. Ganito ba kababaw ang tingin sa atin ng mga namumuhunan?

Sa mundong nilikha ni Ronald McDonald, ang pag-ibig ay sing-init lamang ng pritong manok at sintamis ng Coke float.

Feminized, Hindi Feminist

2010-01-05T20:54:00.004+08:00

Itinuturing na isa sa pinakamahahalagang diskurso ngayon ang usaping “globalisasyon.” Maraming mga theorists ang aktibo sa kasalukuyan sa pagkukuro at pag-aaral ng sosyo-politikal at sosyo-kultural na genesis at implikasyon ng globalisasyon. Kabilang sa mga ito sina Rob Wilkie, E. San Juan, Jr., Joseph Stiglitz, at iba pa. Sistematikong iniuugnay at iniaangkop nila ang mga klasikong teoryang politikal, gaya ng klasikong Marxismo at Leninismo, sa kasalukuyang sitwasyong panlipunan. Nagsasanga-sanga ang mga pag-aaral na ito tungo sa iba’t ibang kaugnay na aspekto. Isa sa mga pinagsasangahan nito ang literatura.

Sa Pilipinas, isa si Michael Andrada sa nagkaroon ng sa tingin ko’y napakamakabuluhang pag-aaral kaugnay ng usapin sa globalisasyon. Sa kanyang sanaysay na “Chipaparu at Pukitakte: Tulansangang Sekswal, Pangmadalang Midya, at ang Industriya ng Kulturang Popular,” nagkaroon siya ng inisyal na pagtalakay sa globalisasyon, partikular sa “feminisasyon ng globalisasyon,” tumutukoy sa proseso ng pagtatanghal sa anumang object na ginagawang kapital para sa layuning ekonomik at politikal ng mga naghaharing puwersa. Ginamit niyang sangkalan ito sa pagpapaliwanag kung paanong kinokontrol at kinakasangkapan ng monopolyo kapitalismo, sa tulong ng mga burgesya kumprador, ang globalisasyon (na ayon kay Wilkie ay katumbas ng imperyalismo2), para magtaguyod at magpanatili ng kulturang dekadente. Central focus ng kanyang papel ang “makapal na lubid na nagdurugtong sa mga tulansangan...at sa mga produkto ng industriya ng kulturang popular na kadalasang inilalako sa pangmadlang midya.”3

Sa pag-aaral ni Andrada, binanggit niyang pangunahing target ng mga kapitalista ang politikang seksuwal1 para sa kanilang layunin. Ito ay naisasagawa sa pamamagitan ng “feminisasyon ng globalisasyon.” Sapagkat ang pokus ni Andrada ay mga tulansangan, hindi gaanong naipaliwanag ang kung ano at paano nagaganap ang feminisasyon. Ito ngayon ang layunin ng papel na ito. Tungkulin ng papel na itong maipaliwanag sa pinakasimpleng paraan kung ano ang feminisasyon at kung paano ito gumagana. Tutukuyin din sa papel na ito kung sino ang mga nakikinabang sa prosesong ito. Isasaalang-alang din kung ano kaya ang mga posibleng implikasyon ng “feminisasyon ng globalisasyon” sa pagtuturo ng literatura sa elementarya, sekundarya, at sa kolehiyo.

“Feminisasyon ng Globalisasyon”
Maaaring makapagdulot ng kalituhan (confusion) sa pag-unawa sa konsepto ng feminisasyon. Dahil magkatunog, maaaring ipagkamali ang feminisasyon bilang kamag-anak ng feminismo. Ang totoo, kontrapelo ang dalawa. Maituturing na eksaktong kabaliktaran ng feminismo ang feminisasyon. Kung sa feminismo, itinataguyod ang pagkakapantay-pantay ng lahat ng tao, babae, lalaki, at mga kabilang sa LGBT (lesbian, gay, bisexual, transgender), kaalinsabay ng pag-aangat sa estado ng mga kababaihan para maging kapantay ng mga kalalakihan, sa feminisasyon naman ay baliktad. Sa feminisasyon, nagiging makalalaki ang kaisipan at pananaw ng tao hinggil sa mga bagay na nasa paligid niya. Halimbawa, maaaring sabihing feminisado mag-isip kahit ang isang babae kung itinuturing niya ang sarili bilang isang taong hindi magiging ganap na maligaya kung walang lalaking darating sa buhay niya bilang “knight in shining armor” o kung naniniwala siya na ang pag-pose sa isang men’s magazine ay makatutulong sa kanya para maging “empowered.” Ang ganitong kaisipan ay naiangkop na rin sa konsepto ng globalisasyon. Sa katunayan, ayon kay Andrada, ang feminisasyon ng globalisasyon ay tumutukoy sa “intensibong proyekto ng globalisasyon sa paggamit sa katawan at imahen ng kababaihan bilang global na kapital. Sa feminisasyon ng globalisasyon, ang heyograpikal na ekspansyon ng merkado ay nanganguluhang ekspansyon ng pang-aalipin at pagsasamantala.”4 Ibig sabihin, hindi literal na produkto lamang ang ibinibenta ng mga kapitalista, kundi ang kaisipan at kulturang mapang-api at mapagsamantala. Sa feminisasyon, mas pinalalala ang kasalukuyang kaapihang nararanasan ng mga kababaihan lalo na sa isang patriyarkal na lipunan gaya ng Pilipinas. Halimbawa, sa mga patalastas na pantelebisyon, palagiang ginagamit ang katawan ng babae bilang metapora ng produktong ibinibenta. Sa ganitong paraan, hindi lamang ang retensyon sa isipan ng produktong ipinakita ang nagaganap, kundi, mas matindi, nagkakaroon ng pag-aakala ang tao na tamang itumbas ang imahen at katawan ng babae sa mga produkto.

Kaya’t kung papansinin, sa mga patalastas ng alak at sigarilyo (mga produktong ang pangunahong konsyumer ay mga kalalakihan), palaging ibinabandera ang katawan ng babae. Sa ganitong patalastas, itinatanghal ang babae bilang sex object, parang serbesang nakakapag-aliw sa lalaki. Sa mga patalastas naman ng sabong panlaba at toyo o suka, ang imahen ng babae bilang domestikada o pambahay, pasibo at sunud-sunuran, ang ibinabalandra. Sa pananaw ng mga feminista at mga kritiko, sa panahon ng globalisasyon mas lumalala ang kaapihan sa pamamagitan ng feminisasyon. Dahil sa globalisasyon, ang mundo, lalo na ang mga bansang “underdeveloped” ay nagiging playground ng mga kapitalista at doon, laro lamang para sa kanila ang pagsasamantala.

Implikasyon sa Pagtuturo ng Literatura
Ang mga tulansangan5 na kalimitang nililikha, inaawit, at nilalaro ng mga bata, ay isa sa mga pinaglulunduan ng feminisasyon. Ayon kay Andrada, makikita ito sa seksuwal na nilalaman ng mga tulansangan. Gayonman, iginiit ni Andrada na ang mga tulansangan ay mayroong malaking potensyal para magamit sa ideolohikal na pakikipagtunggali. Ibig sabihin, sa halip na balewalain, maaaring ituro ang mga tulansangan klase at ituring na mahalagang diskursong makatutulong para maunawaan ng mga mag-aaral kung paanong sa pamamagitan ng mga tulansangang ito (at ng iba pang produkto ng globalisasyon, ng kulturang popular, ng midya) ay maaaring makakuha ng baluktot at nabubulok na kaisipan o di kaya ay ng progresibong ideolohiya. Samakatuwid, matuturuan at lalong mahihikayat ang mga estudyante na maging kritikal sa mga bagay na sa inisyal na tingin ay parang walang kuwenta, ‘yun pala ay may mabigat na implikasyon sa kultura at politika.

Pahapyaw na ginapas ng papel na ito ang masukal na daang maghahawan ng landas tungo sa isang mas malawak at malalim pa sanang diskusyon hinggil sa feminisasyon ng globalisasyon, lalo na ‘yung may mahigpit na kaugnayan sa lokal na konteksto at kasalukuyang sitwasyon. Sa sanaysay na ito, ipinakilala sa pinakasimpleng paraan kung ano ang feminisasyon ng globalisasyon—isang malawak, sistematiko, at komprehensibong prosesong pinaaandar ng mga kapitalista para sa ekonomiko at politikal na ganansya. Hinihikayat (o mas akmang sabihing hinahamon) ng may-akda ng papel na ito ang mga guro sa kanilang mga estudyante sa elementarya at hayskul na iangkop at ipakilala ang mga konseptong tinalakay dito. Naniniwala ang may-akda na hindi sopistikado at “untouchable” na bagay ang usaping ito at mga konseptong binanggit dito. At hindi totoong hindi kayang unawain ng mga kabataan ang ganito “kalalim” na usapin. Sa katunayan, madali pa nga nila itong mauunawaan dahil ito ay isang bagay na hindi karaniwang tinatalakay sa loob ng bahay o sa apat na sulok ng klasrum—mga lugar na dapat sana ay entablado ng masaganang debate at balitaktakan, hindi ng mga walang lamáng sermon at utos lamang.

Mga Tala
1 Mahalagang basahin ang seminal na sanaysay ni Kate Millet, “Theory of Sexual Politics,” Sexual Politics (Granada Publishing, 1969).

2 Sa sanaysay ni Rob Wilkie, pinanindigan niyang ang globalisasyon ay katumbas ng imperyalismo, sa “Global Networks, Imperial Culture,” The Red Critique, No. 11, (2008).

3 Michael Andrada, “Chipaparu at Pukitakte: Tulansangang Sekswal, Pangmadlang Midya at ang Industriya ng Kulturang Popular,” Malay, Vol. 20, No.1, pinamatnugutan ni Raquel Sison-Buban (Maynila: De La Salle University Press), p. 43.

4 Ibid., p. 44.

5 Ibid., pp. 43-57.

Hypermasculinity sa Utong ni Big Brother

2009-12-29T19:38:00.005+08:00

Sa Christmas week ng Pinoy Big Brother (PBB) Double Up, ipinakilala si Aninna "Super G" Ucati, dating housemate sa German Big Brother. Tinawag siyang "Super G" dahil sa di karaniwang laki ng kanyang cup size. Tila selling point ng isang produkto ang kanyang malalaking dibdib. Ito ang ginamit para maengganyo ang mga manonood na araw-araw sumampalataya sa "teleserye ng totoong buhay." Si Aninna ay isang komoditing ipinasok sa loob ng bahay ni Kuya bilang regalo sa lalaking noo'y nagdiriwang ng kaaarawan--sa hudyat ay lumabas mula sa loob ng malaking kahon si Aninna at masayang binati ng "Happy Birthday!" ang isa sa mga binatang housemate.

Pinatunayan ng PBB kung gaano ka-hypermasculine ang kulturang nais pairalin ng mga naghaharing puwersa sa lipunang Pilipino. Sa pamamagitan ng pangmadlang midya, mas madaling naisasakatuparan ang layuning ito, mas malawak din ang masang naisasailalim sa ganitong impluwensya.

Sa loob ng bahay ni Big Brother, tila ba wala nang iba at higit pang mahalagang bagay tungkol sa babae bukod sa pisikal na anyo; sa kaso ni Aninna, ipinagpalagay na ang kanyang malalaking dibdib ang nagpapabuo sa kanyang pagkatao, at wala nang iba pang bagay na maaaring makapaglarawan sa kanyang personalidad (halimbawa, ang kanyang mga personal na paniniwala o pilosopiya, ang kanyang mga interes at mga bagay na kinagigiliwan o kinaiinisan). Sentro ng kumbersasyon ng mga housemates ang kanyang dibdib. Mismong mga hosts ay ito rin ang bukambibig. Nariyang makaririnig ka ng mga komentong "Grabe, ang laki ng boobs niya," "Parang tatlo ang ulo niya," "Sinlaki ng ulo ni Hermes (isa sa mga lalaking housemates) ang boobs ni Super G." Sinisimento nito ang makalalaking kaisipan na "women are constructed (by this society) to be seen, not to be heard." Nakatutulong ang makalalaking kaisipang ito sa pagpapanatili ng kulturang pabor sa isang makalalaking lipunan. Hindi na nakapagtatakang hindi pa rin nagigiba ang mga babaeng stereotype sa telebisyon (halimbawa ng mga stereotype na ito ang birhen, ang pokpok, at ang mapagmalasakit na ina).

Kahit na naniniwala si Aninna, ang mga lalaki, at ang mga babaeng isip-lalaki, na ang pagkakaroon ng malalaking suso ay nakakatulong para maging mas feminine ang babae, ito ay nananatiling indikasyon ng eksaheradong male stereotype at makalalaking kultura't kaisipan. Pinagdidiinan nito ang kulturang pinamamayanihan ng makalalaking kaisipan, katulad ng popular na paniniwalang ginagamit para masukat ang pagiging "tunay na lalaki." Sa isang lipunang makalalaki, hindi kalabisan ang pagiging hypermasculine. Pabor pa nga ito sa mga nagtataguyod ng ganitong kalakaran. Mas mainam para kay Big Brother kung magiging mas mapintog ang mga utong niya.

At dahil baka kailanganin ko ng kakampi, ngayon magandang ipasok ang pahayag ni Isagani Cruz (1991) sa kanyang sanaysay na "Ang Kabastusan ng mga Filipino." Ayon sa kanya, "ipinapasok ng mga lalaki sa utak at sensibilidad ng mga babae ang maling kamalayan para hindi pumalag ang mga inaaping babae."

Sa Panggagagad ni Michelle Obombshell

2009-12-18T15:15:00.009+08:00

(Sa symposium na GlowJob: Setting the Spotlight on Philippine Stand-up Comedy [2007], tinalakay nina Prof. Augustus Anonuevo at Leslee Natividad ng Department of Social Sciences, UP Los Banos, di lamang ang pag-usbong at pagyabong ng larangang stand-up comedy sa Pilipinas, kundi ang relasyon nito sa politika ng bansa. Paano ba maaaring gamitin ang stand-up comedy sa pagpapanatili o kaya'y pagpapalaganap ng isang kaisipan o ideolohiya?)

Panahon ng Martial Law nang makilala sa larangang ng stand-up comedy si Willie Nepomuceno. Ginamit niya ang kanyang natatanging talento hindi para magpatawa o mabigay-aliw kundi para isulang ang pagbabago at makabayang kaisipan lalo na sa panahon ng Batas Militar. Naging epektibo ang gawaing ito sa pagpapakita kung gaano karepresibo ang pamahalaan ni Ferdinand Marcos.

Sa kasalukuyang panahong nakararanas pa rin ng represyon ang bansa, sa ilalim naman ni Gloria Macapagal-Arroyo, nariyan sina Rene Boy Facunla at Michael V., dalawa sa mga popular na personalidad na nanggagad sa presidente. Sa mga comedy bars at guesting sa ilang TV shows nagpapamalas ng talento si Rene Boy, samantalang may sariling gag show naman si Michael V. sa GMA7. Sa aking palagay, mas epektibo sa paggagad si Michael V. sapagkat nahahagip niya ang mga isyung politikal tulad ng walang kamatang pork barrel at Cha-Cha (pati na rin Con-Ass, sa ilang mga episode ng Bubble Gang). Bagamat hindi gaanon ka-specific at maiksi ang oras na inilalaan ng naturang gag show sa pagtalakay sa mga ganitong isyu, mas malawak ang masang naaabot, dahil na rin sa kapangyarihan ng mass media. May pagtatangka ring maging kritikal ang bawat pagganap ni Michael V. bilang pinakamaliit ngunit pinakamakapangyarihang namumuno sa Pilipinas. Kumpara kay Michael V., iniiwasan namang magpakakritikal ni Rene Boy o Ate Glow sa telebisyon (hindi ko lang alam kung may pagtatangka siyang maging politikal sa kanyang mga live shows). Tanging ang hitsura at kilos laman ni Gloria ang kanyang namaster. Sa kanyang mga pansamantalang espasyo naman sa iba't ibang TV program, halatang wala siyang balak samantalahin ang pagkakataon para maipamulat o pahapyaw na maipakita man lang ang kalagayan ng mga Pilipino sa ilalim ng pamumuno ng kanyang ginagaya.

Kabaligtaran ni Ate Glow si Michelle Obombshell. Kitang-kita ang kaibahan nila sa tuwing pinagsasalpok ang dalawang impersonator sa telebisyon. Sa Cool Center (GMA7) halimbawa, ipinakita ni Michelle Obombshell kung paano maaaring ilangkap ang mga usaping politikal sa kanyang mga punch lines. Nariyang ikinukuwento ni Obombshell kung gaano kabaho at karumi ang Pilipinas na nadatnan niya nang dumating siya sa Pilipinas. Natutuhan niya raw ang mga salitang "amoy putok" at "patay-gutom," at nakasalamuha raw ang mga iskwater. Sa palabas ding ito unang nagtagpo ang landas nila ni Ate Glow. At ang sabi niya sa presidenteng may nunal, "You are welcome at the White House. You can sleep in our bedroom and then you serve us breakfast." Sa The Sweet Life (QTV11) naman, inimbitahan ni Ate Glow si Obombshell sa Malakanyang at sa ngalan ng Filipino hospitality, sinabi pang "I will cook for you." At ito naman ang naging sagot ni Obombshell: "You come to the White House, you cook for me."

Malinaw ang pagtatangka ng impersonator at stand-up comedian na si Michelle Obombshell na manggagad o uyamin, hindi lamang ang Imperyalistang Estados Unidos na umaalipin sa mga Pilipino, kundi lalo't higit, ang pamahaan ni Gloria Macapagal-Arroyo sa kawalang-aksyon nito para maibsan man lang ang kalagayan ng bansa, partikular ang sitwasyon ng mga maralitang mamamayan (na nadatnan ni Michelle Obombshell sa kanyang "pagbisita") at mga OFW at iba pang OFW na tinatratong alipin ng mga industriyalisadong bansa (sa pag-uutos ni Michelle Obombshell na "ipagluto" siya ng mismong presidente ng Pilipinas).

Pinatutunayan ng panggagagad ni Michelle Obombshell kung paanong magagamit ang stand-up comedy sa paraang ginawa rin ni Willie Nepomuceno. Kailangan lang niyang maging mas matalas at mas kritikal para masapul ang iba pang mahahalagang isyung bumabalong sa pagkabansa at pagka-Pilipino natin.

Dahil Mahalagang Balikan ang Sanaysay ni Renato Constantino

2009-12-15T14:43:00.006+08:00

(Hindi naman kailangang tuwing Agosto lang ipakita ang pagmamahal sa wikang pambansa.)

Taong 1966 nang unang malathala ang "The Mis-education of the Filipino" ni Renato Constantino sa Weekly Graphic. Nang taong ding iyon, napabilang ito sa The Filipinos in the Philippines and Other Essays, antolohiya ng mga sanaysay ni Constantino na inimprenta ng Filipino Signatures. Mula noon, naging esensyal na bahagi na ito ng buhay ng mga kabataan sa akademya. Tinalakay sa sanaysay na ito kung paano kinasangkapan ng kolonyalistang Estados Unidos ang edukasyon para sa pang-ekonomiya at politikal na interes nito. Saad pa ni Constantino, "Unfortunately for us, the success of education as a colonial weapon was complete and permanent." Tama ba ang dakilang manunulat sa pagsasabing "complete" at "permanent" ang tagumpay na nakamit ng mga kolonyalistang Amerikano? "Complete" at "permanent" nga ba ang naging epekto at impluwensya ng Estados Unidos sa ating mga Pilipino?

Higit 40 taon ang nakalipas mula nang maisulat ang sanaysay, nananatili pa ring totoo at may basehan ang pahayag ni Constantino. Matingkad na katunayan ang pamamayani ng wikang Ingles (ang wika ng mga kolonyalistang Amerikano) at pagbalewala sa wikang itinakda ng Konstitusyon na maging pambansa, ang Filipino. Sa ilalim ni Gloria Macapagal-Arroyo, ipinatupad ang E.O. 210 na nag-aatas na Ingles ang gagamitin sa pagtuturo ng Ingles, Agham, at Matematika sa elementarya, at ito rin ang gagamiting "primary medium of instruction in all public institutions of learning at the secondary level." Dagdag pa, "as a primary medium of instruction, the percentage of time allotment for learning areas conducted in English language in high school is expected to be not less than 70%..." (Section 10). Katwiran ng rehimeng Macapagal-Arroyo, kailangan at napapanahon ang ganitong kautusan para maihanda ang mga mag-aaral sa pagharap sa "...job opportunites emerging in the new, technology-driven sectors of economy." Sa pamamagitan lamang daw nito mapauunlad ang kakayahan at kagalingan ng mga estudyante at guro, ng mga mamamayan sa pangkalahatan. Makakatulong daw ito para maiangat ang kawawang ekonomiya ng bansa. Kung gayon, isang malaking hadlang sa pag-unlad ng Pilipinas ang wikang pambansa nito at mga katutubong wikang ginagamit ng iba't ibang rehiyon.

Sa kabilang banda, ayon naman kay Renato Constantino, ang ganitong pagkalulong sa impluwensya ng kolonyalistang (mas akma nang sabihing Imperyalistang) Estados Unidos, sa wikang Ingles mismo, ay nagsisilbing "...barrier to democracy." Nagdudulot ito ng hidwa sa pagitan ng mga intelektuwal na bihasa sa paggamit ng Ingles, at ng mga ordinaryong mamamayang Pilipino. Giit ni Constantino, "people don't even think it is their duty to know, or that they are capable of understanding national problems." Halimbawa, ang mga mahahalagang usaping pambansa ay hindi naman tinatalakay sa wikang kinagisnan ng mga Pilipino, o sa wikang pambansa. Ang katatapos na joint session ng Senado at Kongreso halimbawa, na ginanap para pagdebatihan at sana'y pagdesisyunan ang Proclamation No. 1959 (Martial Law sa Maguindanao) ni Gloria Macapagal-Arroyo ay kalakhang nasa Ingles, at hindi sa wikang mas mauunawaan ng nakararaming Pilipino.

Idagdag pa ang pahayag ng National Artist na si Bienvenido Lumbera sa kanyang sanaysay na "Saan Tutungo ang Wikang Filipino Ngayong Binubura Ito ng Globalisasyon." Ayon sa kanya, "produkto ng lipunang Filipino ang wikang pambansa. Nakalangkap dito ang kultura ng mga taong gumamit noon at gumagamit ngayon nito sa kanilang pakikipamuhay...Taglay ng wika ang mga kaisipang minana sa mga ninuno at mga kaisipang pumasok sa lipunan...Hinub0g ang wika ng mga pangyayari sa ating kasaysayan mula pa sa panahong prekolonyal hanggang sa kasalukuyan..." (Filipino at Pagpaplanong Pangwika, Pamela Constantino, ed. 2005). Tunay ngang "barrier to democracy" ang paglalagay sa pedestal sa wika ng mga Imperyalista at pagkalimot sa wikang "hinubog ng kasaysayan." Sa pagtalikod sa wikang pambansa, pilit tayong pinatatalikod ng Imperyalistang Estados Unidos at ng rehimeng sunud-sunuran dito, pinatatalikod tayo sa mga aral na ipinamana ng mga nauna sa kasaysayan. Isa rito ang mga aral na mahuhugot sa mga sanaysay ni Renato Constantino.

Ang Bayani, ang Pangulo, at ang Sistema ng Edukasyon

2009-12-12T14:52:00.008+08:00

Sikat si Efren "Kuya Ef" Penaflorida ngayon. (Habang iginagawad sa kanya ang CNN Hero of the Year award sa Amerika, may masaker na nagaganap sa Maguindanao.) Siya 'yung gurong nagtuturo ng pagbasa at pagsulat sa mga batang lansangan sa Cavite sa pamamagitan ng karitong naglalaman ng iba't ibang gamit pang-eskwela. Mga online votes ang nagpapanalo sa kanya. Matapos kilalaning Hero of the Year ng isang kilalang institusyon sa Estados Unidos, ang CNN, anong klaseng bayani at pagkabayani kaya ang nalilikha sa persepsyon ng marami, lalo na ng mga kabataang humahanga kay Efren Penaflorida?

Sa aking palagay, mayroong dalawang pinatutunayan ang pagkakatanghal kay Efren Penaflorida bilang CNN Hero of the Year. Una, maraming Pilipino ang mahilig at/o madalas gumamit ng internet. Ikalawa, inutil ang pamahalaan. Wala itong silbi dahil hindi nito kayang bigyang-prayoridad ang sistema ng edukasyon sa bansa. Isang patunay ay ang taun-taong pagkaltas sa badyet ng mga state colleges and universities (SCU's), pati na rin ang unti-unti at sistematikong pagsasapribado sa mga ito. Talamak din ang komersalisasyon sa mga SCU's. (Halimbawa, sa UP Diliman, nakatirik ang mga gusaling pagmamay-ari ng Ayala. Sa UP Los Banos, ipinasara ang University Food Service para bigyang-daan ang pagpasok ng mga korporasyong gaya ng Jollibee at McDo sa loob ng kampus.) Kung ganito kabulok ang sistema ng edukasyon, hindi na nakapagtatakang sa kalsada matatagpuan ang mga batang tinuturuan ni Efren Penaflorida.

Pagkagaling sa Amerika, ipinatawag si Efren Penaflorida ng Malakanyang para tanggapin ang Lakandula, isa sa pinakamataas na parangal na ibinibigay ng pamahalaan para sa mga natatanging indibidwal (si Manny Pacquiao ang isa sa mga huling nabigyan nito). Malugod itong tinanggap ni Efren, may ngiti sa mga labi, nagpasalamat pa siya. Ano naman ang pinatutunayan nito?

Pagkakataon na sana ito para maimulat sa mga kapwa Pilipino ang katotohanang hindi prayoridad ng gobyernong Arroyo ang edukasyon. Pagkakataon na sana ito para ipakita kung gaano kainutil ang gobyerno, na kailangan pang umasa ng mga batang lansangan sa pagdating ng mala-Mesiyas na Efren Penaflorida para lang matutong bumasa at sumulat. Ang mga ito ay pagkakataong hindi sinamantala ni Efren Penaflorida. Sa halip, ang pagkapanalo ni Efren at ang malugod niyang pagtanggap sa Lakandula, ay pagkakataong inabuso ni Gloria para ilihis ang atensyon ng mamamayan mula sa nakalantad na kainutilan ng pamahalaan at kabulukan ng sistema ng edukasyon, tungo sa matamis na konsepto ng "Filipino pride" na ibinabandera hindi lamang ni Gloria at mga alipores niya, kundi pati na rin ng mga higanteng korporasyon, partikular ang PLDT/Smart na siyang pasimuno ng Ako Mismo campaign. Magkatulong ang dalawang ito para ipakilala sa mga kabataan ang huwad na konsepto ng pagkabayani--na maaari kang maging bayani sa pamamagitan ng ginawa ng kababayang si Efren. Sa ginawa ni Efren, naipamulat ba sa mga batang lansangan kung gaano kalala ang eksploytasyon at represyong nararanasan nila sa ilalim ng rehimeng nagmamayabang na "ramdam ang kaunlaran?" Makakatulong ba ang kariton klasrum ni Efren para magkaroon ng politikal na kamulatan ang mga kabataan para sa tuluyan at makabuluhang pagbabago ng kanilang kalagayan? O nakaaambag lamang ba ang aktibidad ni Efren sa pagpapanatili ng status quo?

Sa natatamong karangalan at pagkilala ng kababayang si Efren, sino ang mas masaya at sino ang higit na nakikinabang?

(Hindi si Efren ang pinupuna rito, kundi ang mga implikasyon ng pagkakatanghal sa kanya bilang bayani ng ating panahon.)

Talentado

2009-12-03T21:54:00.012+08:00

Lahat ng malalaking TV networks sa Pilipinas ngayon, may kani-kanilang talent show na ibinibida bilang "the first" o "the original." Nariyan ang Talentadong Pinoy ng TV5, na pinangungunahan ni Mr. Judy Santos bilang host. Samantala, mayroong Kakaibang Bida ang Eat Bulaga sa GMA7, na agad rin namang napalitan ng Kahit Sino Puwede o KSP, bukas sa mas maraming klase ng talento. Bukod dito, mayroon ding kahawig na segment ang TV program ni Manny Pacquiao na Pinoy Records, at ito ay ang Pinoy Extreme Talent o PET. Nariyan din ang Bitoy's Showwwtime ng komedyanteng si Michael V. Hindi magpapahuli ang ABS-CBN2. Kamakailan lang ay nasimulan nang iere ang Showtime na pinangungunahan ng dancer turned TV host Vhong Navarro at child star turned young sexy starlet Anne Curtis. Gaya ng kalabang network, hindi pa makukuntento ang Kapamilya channel sa isang talent show lamang kaya't kinuha nila ang sikat na TV franchise na Pilipinas Got Talent (mula sa UK's Got Talent).

Dati nang mahilig manood at sumali sa mga talent show ang mga Pinoy. Sa katunayan, sa bawat bayan, siguradong mayroong amateur singing contest, dance showdown, o battle of the bands na idinadaos at inoorganisa ng mga opisyal ng barangay o ng munisipyo kundi man ng Sangguniang Kabataan. Sa mga paligsahang ito, rekisito ang pagkakaroon ng talento. Kailangang mayroon kang ibubuga. Butas ng karayom ang dinaraanan ng mga lumalahok sa mga ito. Kadalasang pambili ng bigas, pang-tuition, o kaya'y pambayad sa opistal ang pinupuntahan ng perang napapanalunan ng mga sumasali rito.

Ngayon, hindi na simpleng talento sa pag-awit, pag-indak, o pagtugtog ang hinihingi ng mga sikat na talent shows. Hindi na paglusot sa butas ng karayom ang usapan; kung kailangang literal na nguyain at lunukin ang karayom, gagawin ng contestant, para lamang tanghaling "talentado," "kakaiba," at "nakaaaliw." Karaniwan na ngang makakita ngayon sa telebisyon ng mga babaeng naglalaro ng apoy habang kumekendeng, mga lalaking nagbabaluktot ng kabilya (bakal na mahaba) sa pamamagitan ng leeg, mga toddlers na naghe-headspin at breakdance. Handa nilang isubo ang sarili sa kahihiyan (o kawalan ng kahihiyan) at kapahamakan (o kamatayan) para mapanalunan ang cash prize na maaaring ipambili ng bigas, ipang-tuition, at ipambayad sa ospital.

Kinakarir ng mga higanteng TV networks ang ganitong uri ng panoorin. At kinakagat ito ng mga advertisers. Nasisikmura nilang pagkakitaan ang kahirapang nararanasan ng nakararami para lamang "maaliw" ang mga manonood at ang kanilang mga sarili. Nakaaaliw nga naman ang magkamal ng limpak-limpak na tubo. Nasisikmura nilang pagkakitaan ang mga walang laman ang sikmura.

Mga Babala ng Biyernes Trese

2009-11-13T12:28:00.005+08:00

Noong isang araw lang, natagpuan sa isang gasoline station sa Mindanao ang pugot na ulo ng principal na dinukot. Kahapon, nakangiting sinalubong ng Irish Columban priest na si Sinnot ang kagalang-galang na presidenteng Gloria Arroyo. Naganap ito ilang oras bago lumapag ang sinakyang eroplano ng US State Secretary na si Hillary Clinton, na ayon sa The Evening News (TV5) ay naging kaklase pala ni Gloria sa Georgetown. Kaninang umaga, mainit ang naging pagtanggap ng mga estudyante mula sa iba't ibang pamantasan kay Clinton. Parang piyesta ng mga call center agents. Umaalingawngaw ang American English ng mga news anchors na nag-interbyu kay Clinton habang iwinawagayway ang bandila ng Estados Unidos sa kanilang likuran.

Samantala, inaasahan namang tataas ang presyo ng langis pati na rin ng mga pangunahing bilihin sa sandaling alisin na ng Malakanyang ang EO 839, para makabawi ang mga kapitalista sa limpak-limpak na salapi sanang tutubuin nila. Puspusan na ang paghahanda ni Pacquiao sa kanyang laban kay Cotto, at sa pag-eensayo para sa kanyang concert sa Las Vegas matapos ang bakbakan. Umaariba na rin sa pagsa-shopping si Aling Dionesia, dahil ayon sa balita, naiwan n'ya daw sa eroplano ang kanyang salamin ('yung para sa mata). Mamayang gabi, gaganapin ang Manila leg ng concert ng mga Star Magic stars sa Araneta. Huling gabi na rin ng Survivor Philippines Palau at malalaman na ng taumbayan kung sino ang tatanghaling Pinoy sole survivor.

At, oo nga pala, hindi pa rin humuhupa ang baha sa maraming bayan sa Laguna, mahigit isang buwan pagkaalis ni Ondoy sa Philippine area of responsibility.

Ito ang mga babala ng ating panahon (at least, ng araw na ito).

Sabi ni Pico Iyer (nabasa ko sa isa sa mga sanaysay ni Soledad Reyes sa kanyang aklat na From Darna to ZsaZsa Zaturnnah: Desire and Fantasy) ang mga Pilipino daw ay may kakayahang magkaroon ng matinding pananalig na ang mundo ay maaaring mabago at maging maayos sa pamamagitan ng awit na "We Are The World." "Happy innocence" ang tawag n'ya rito.

Sa matagumpay na pagpapalaya kay Sinnot, sa pagdating ng blonde and blue-eyed na si Hillary, sa inaasahang pagkapanalo ni Pacman, alangan namang hindi tayo maging masaya? Ang pagiging masyadong masayahin ng mga Pilipino, at ang pagiging makakalimutin (o manhid) ang binansagan namang "pambansang amnesia" ni Lourd de Veyra sa kanyang segment sa The Evening News.

Kasintamis ng ngiting nakalarawan sa mga pintura ni Fernando Amorsolo ang gumuguhit sa ating mga mukha sa tuwing mananalo si Pacman, halimbawa. Taong 1966 nang unang malathala ang "The Mis-education of the Filipino" ni Renato Constantino. Sinabi niya, "It is interesting to note that during the times that the school attempts to inculcate an appreciation for things Philippine, the picture that is presented for the child's admiration is an idealized picture of a rural Philippines, as pretty and as unreal as an Amorsolo painting..."

Oo, masyado tayong masayahin, tulad ng mga pintura ni Amorsolo, ipinagmamalaki pa nga natin ang katangiang ito sa buong mundo. Pero masaya ba talaga tayo?

Pagbebenta ng Ligaya: Ang "Happiness" sa Ilang TV Ads

2009-11-12T22:20:00.005+08:00

Sa patalastas ng Nestea, sa pamamagitan ng nakaaaliw na jingle at choreography ipinamumukha ang kaligayahang maaaring matamo ng konsyumer. Wika ng mga mananayaw na gumaganap na maybahay, "I-bottomless ang saya." Walang hanggang saya ang ipinapangako nila.

Samantala, bukambibig naman sa mga patalastas ng Coca-cola ang "Open Coke, open happiness." Halos kalahating milyong piso para sa placement ng TV ad na ito ang itinaya ng dambuhalang kumpanya para maya't maya ay ipaalala sa mga manonood na sa bawat bote ng Coke, tiyak nilang mararanasan ang saya, kagaya ng ipinapakita ng maralitang mag-anak sa naturang patalastas, na kahit ang ama ay walang kita, at ang anak ay walang mahanap na trabaho, liligaya ang buhay basta't may Coca-cola sa hapag.

Ganitong konsepto rin ang ipinangangalandakan ng iba pang mga TVC tulad ng Argentina corned beef. Nakangiting inihahayag ng endorser, "Mas marami, mas masaya." Kung pupunuin mo ng processed carcinogen ang iyong cupboard, mas magiging masaya ba ang buhay? "Beauty is joy of life" naman ang ibinabandera ng bagong produkto ng Nivea. Akmang-akma sa slogan nila ang pangalan ng produkto, Nivea Happy Time. Hindi mga bitamina, dagdag na moisturizing ingredients, o anumang kemikal na pampaganda ang ipinapangako ng Nivea Happy Time. Ibig sabihin, kung ipapahid ko sa aking katawan ang lotion na ito, orgasmic ba ang kaligayahang matatamo, gaya ng ipinapakita ng babaeng naglululundag sa sobrang kasayahan sa kanilang commercial?

Common denominator ng mga nabanggit na patalastas ang lantarang pagbebenta ng abstrakto at cerebral na konsepto--ang ligaya/sayang ipinararanas sa mamamayan. Tunay na postmodern dahil hindi na ang mga materyal at kongkretong katangian ng mga produkto ang selling point, at maaaring hindi na rin mismo ang produkto ang inilalako. Pinalalabo ng mga ganitong communication mode ang batayang (criteria) maaaring gamitin ng mamimili sa pagbili ng produkto. Halimbawa, sa pagpili ng inumin, ang ilalagay ko ba sa aking grocery basket ay 'yung matamis at malasa, o 'yung nangangakong ako ay liligaya at pansamantalang (o tuluyan)makalimot sa lupit ng buhay? Dagdag pa, ang ligaya/saya ba ay tiyak na nasusukat? Masasabi ba ng konsyumer na ang Brand X ay 70% mas nakapagbibigay-ligaya kaysa sa Brand Y? Kung sa ganitong paraan hinuhubog ng mga TV ads ang kamalayan ng tao, malinaw na ginagawa nila tayong bobo.

Panimula

2009-11-12T22:17:00.009+08:00

Paano magbasa?

Ang pagbasa ay hindi lamang tumutukoy sa isa sa apat na makrong kasanayan sa pakikipagtalastasan (gaya ng itinuturo ng mga kilalang pamantasan), ito ay di lamang sa proseso na nagsisimula sa paglapat ng paningin sa nakalimbag (o nakaguhit) na mensahe, pag-unawa sa kahulugan ng mga salita, at pagbuo ng ideya (o aral) mula sa binasa, gaya ng laging nakasaad sa mga teksbuk na inilalako sa mga pribadong unibersidad. Ang pagbasa ay pagkakataon para lumikha ng kahulugan, pagkat ang paglikha ng kahulugan, ayon kay Reyes (2006) ay responsibilidad na nakaatang di lamang sa manlilikha kundi sa mambabasa. Giit ni Reyes, "Ang kritiko/mambabasa ay buong layang lumilikha ng mga kahulugan sa kanyang pagbabasa ng akda" (1989). Kaya lang, paano ba magbasa?

Marami nang thesis, disertasyon, at aklat na naisulat hinggil sa mga popular na nobelang Tagalog, halimbawa (kasama dito ang mga pag-aaral nina Soledad Reyes at Benilda Santos), at marami pa ring interesado sa pag-aaral sa mga ito. Pero bakit hanggang ngayon, itinuturing na kalokohan at walang kwenta ang pagtangkilik sa mga ganitong babasahin. Katunayan, hindi tinitipon ang ganitong klase ng babasahin sa mga aklatan ng mga pamantasan. Hindi raw Literature (malaking titik "L") ang mga ito. Kung gano'n nga, bakit marami pa ring nagbabasa ng mga popular na nobelang Tagalog? May mga movie and TV adaptation pa nga (halimbawa, Precious Hearts Romance sa ABS-CBN).

May pormulang sinusunod ang mga sumusulat ng popular na nobelang Tagalog. Nakasandig sa pormulang ito ang mga namumuhunan. Hindi maaaring lumihis sa itinakda dahil isinasaalang-alang nila ang kanilang tutubuin. Tuloy, parang tanga ang mga taong bumibili ng mga babasahing ito dahil paulit-ulit lamang ang daloy ng kwento ng mga ito. Pero sino ba namang nasa matinong pag-iisip ang papayag na tawagin siyang tanga o bobo?

Kung hindi mababago ang pormula (dahil sa layunin ng mga naghaharing pwersa na mapanatili ang status quo), sa palagay ko, ang kailangang gawin ay matutong magbasa, maging matalino sa pagbasa. Hinihiling ng kasalukuyang panahon na maging mas mapanuri ang mambabasa, na ang pagbasa ay maging daang tungo sa pagpapalaya ng sarili, pagpapalaya ng bayan.

Tinatangka ng blog na ito na tumugon sa hamong maging mapanuri. Sa panahong hindi tayo lulubayan ng mga "walang kawawaang" babasahin, panoorin, at kultura, paano makahuhulagpos ang mamamayan? Hindi naman posibleng huwag nang manood ng TV, umiwas sa mga pelikula, billboard, at komiks, o magpakamatay na lang. Ang kailangang gawin, magbasa.

Umaasa akong sa pamamagitan ng blog na ito (o ng mga writing exercises na nandito) ay maisakatuparan ang aking mga tungkulin at responsibilidad bilang guro/tagapagmulat at pasibol na manunulat/manunuri, at makapag-ambag tungo sa ganap na pagbabago at pagkakapantay-pantay. Sa blog na ito, susubuking pagaanin ang tila mabigat at matayog na tungkulin ng kritiko para sa mga ordinaryong mambabasa (partikular sa mga estudyanteng muli sa uring mababang peti-b, manggagawa at magbubukid).

Sa puntong ito, gusto kong ibahagi ang sinabi ni San Juan (2004):

Sa panahong ito, ano ang tungkulin ng manlilikhang may progresibong pananaw? Una, dapat niyang mabatid na ang sining ay nag-uugat sa nagtatagisang lakas ng mga uri sa lipunan. Kung hindi man siya pumipili ng uring papanigan, pipiliin siya, sa ayaw man niya o sa gusto. Pangalawa, layunin niyang itaguyod at pagyamanin ang sensibilidad na pangkasaysayan, ang imahinasyong pangkasaysayan na nagdiriin sa pagbabago at pag-iiba ng kapaligiran bunga ng kontadiksyon na siyang pinagmulan ng walang-humpay na kilos o galaw ng mga pangyayari. (San Juan, 2004)

Mga Sanggunian

Reyes, Soledad. 2006. "Ang Pagbasa Bilang Paglikha." Kilates: Panunuring Pampanitikan ng Pilipinas. Rosario Torres-Yu, pat. Lungsod Quezon: UP Press.

San Juan, E. Jr. 2004. "Ang Sitwasyon ng Manlilikha sa Panahon ng Pagbabagong Pambansa." Himagsik: Pakikibaka Tungo sa Mapagpalayang Kultura. Maynila: DLSU Press, Inc.

Mga Kaugnay

2009-11-12T21:19:00.027+08:00

Nagsisilbing ekstensyon ng teksto ang worldwide web. Taliwas sa paniniwala ng ilang mga guro at indibidwal na gawa sa asin ang utak, hindi lamang laro at sosyalan ang napapala ng mga kabataan sa pag-surf sa internet. Sa katunayan, ang monitor ng kompyuter ay parang pintong naglalagos sa isang aklatang walang dingding, walang bubong, walang hangganan.

Kung di mo masikmura ang blog na ito, narito ang ilang mga website na inirerekomenda kong mabasa ng marami:

Mga Propesor/Awtor
Dennis Aguinaldo
Mykel Andrada
Layeta Bucoy
Isagani Cruz
Lourd de Veyra
Khavn dela Cruz
Emmanuel Dumlao
Jose Lacaba
Bienvenido Lumbera
Teo Marasigan
Axel Pinpin
Ninotchka Rosca
E. San Juan, Jr.
Roland Tolentino

Mga Babasahing Akademik
Cultural Logic
Kritika/Kultura
International Gramsci Society
Malay
New Left Review
The Red Critique

Mapagpalayang Midya
Bulatlat
In These Times
Pinoy Weekly
Vera Files

Kontemporanyong Sining-Biswal, Musika, at Kultura
Anino Shadowplay Collective
Dong Abay
Alfredo Juan Aquilizan
Agnes Arellano
Piya Constantino
Caloy Gernale
Inkwentro
Kilometer 64
Luis Liwanag
Neo-Angono
Philippine Literature Portal
Pilipinas Street Plan
Radioactive Sago Project

Mga Alternatibong Websayt
Adbusters
Bitch Magazine
PADEPA
Tinig
Underground Press
Zine Library

Ekstra
Ang aking Facebook
Ang aking Multiply

Mga Sanggunian

2009-11-05T11:27:00.000+08:00

Althusser, Louis. 1971. Lenin and Philosophy and Other Essays. London: New Left Books.

Azaecon-dela Cruz, Pennie. 1988. From Virgin to Vamp: Images of Women in Philippine Media. Manila: Asian Social Institute.

Campbell, Joseph. 1988. The Power of Myth with Bill Moyers. Betty Sue Flowers, ed. New York: Bantam Doubleday Publishing Group, Inc.

Constantino, Renato. 1985. Synthetic Culture and Development. Quezon City: Foundation for Nationalist Studies, Inc.

Cruz, Isidro. 2004. Cultural Fictions: Narratives in Philippine Popular Culture, Politics and Literature. Iloilo: University of San Agustin.

Eagleton, Terry. 2000. The Idea of Culture. Estados Unidos: Blackwell Publishers.

___________. 1983. Literary Theory. MN: University of Minnesota Press.

Estrada-Claudio, Sylvia. 2002. Rape, Love, and Sexuality: The Construction of Women in Discourse. Quezon City: University of the Philippines Press.

Guerrero, Amado. 2006. Lipunan at Rebolusyong Pilipino. Pilipinas: Aklat ng Bayan, Inc.

Jameson, Fredric. 1991. Postmodernism or the Cultural Logic of Late Capitalism. Estados Unidos: Duke University Press.

Lacaba, Jose. 1977.“Notes on Bakya: Being an Apologia of Sorts for Filipino Masscult.” Rediscovery: Essays on Philippine Life and Culture. pat. Cynthia Lumbera at Teresita Maceda. Lungsod Quezon: National Bookstore, Inc.

Leitch, Vincent. punong patnugot. 2001. Norton Anthology of Theory and Criticism. Estados Unidos: W. W. Norton and Company, Inc.

Millet, Kate. 1969.“Theory of Sexual Politics.” Sexual Politics. Granada Publishing.

Newcomb, Horace. pat. 1994. Television: A Critical View. Ika-5 edisyon. NY: Oxford University Press.

Orozco, Wilhelmina. 1985. Towards our Own Image: An Alternative Philippine Report on Women and Media.

Pintar, Judith. 1992. The Halved Soul: Retelling the Myths of Romantic Love. London: Pandora Press.

Reyes, Soledad. 1991. Reading Popular Culture. Lungsod Quezon: AdMU Press.

___________. 1997. Pagbasa ng Panitikan at Kulturang Popular: Piling Sanaysay 1976-1996. Lungsod Quezon: AdMU Press.

Ryan, Michael. pat. 2008. Cultural Studies: An Anthology. Estados Unidos: Blackwell Publishing.

San Juan, E. Jr. 2004. Himagsik: Pakikibaka Tungo sa Mapagpalayang Kultura. Maynila: DLSU Press.

Tolentino, Rolando. 2007. Sipat Kultura: Tungo sa Mapagpalayang Pagbabasa, Pag-aaral, at Pagtuturo n Panitikan. Lungsod Quezon: AdMU Press.

Torres-Yu, Rosario. pat. 2005. Bayan at Lipunan: Ang Kritisismo ni Bienvenido Lumbera. Maynila: UST Publishing House.

Tucker, Robert. pat. 1978. The Marx-Engels Reader. Estados Unidos: W. W. Norton and Company, Ltd.